นกพงใหญ่พันธุ์ญี่ปุ่น | คมชัดลึก

             วันอาทิตย์ที่ 30 กันยายนนี้ จะมีงานประชุมประจำสองเดือนของ สมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย (BCST) ที่ห้องบรรยายของคณะสัตวแพทยศาสตร์ ม.เกษตรศาสตร์ บางเขน โดยหนึ่งในไฮไลท์ของงานก็คือหัวข้อบรรยายเกี่ยวกับการจำแนกชนิดและข้อมูลน่ารู้เกี่ยวกับนกพง (Reed warblers) และนกกระจ้อย (Bush warblers) ซึ่งเป็นหัวข้อได้รับความสนใจอย่างล้นหลามในการบรรยายที่เชียงใหม่โดยชมรมอนุรักษ์นกและธรรมชาติล้านนา เพราะเป็น“ของยาก”ที่คนคร่ำหวอดในวงการดูนกมาจนชำนาญพอตัวก็ยังมาเก็บเกี่ยวความรู้กันได้เต็มๆ ในครั้งนี้ทางสมาคมอนุรักษ์นกฯจึงเชิญตัวแทนของชมรมให้ลงมาบรรยายกันที่กรุงเทพฯ ด้วย

             นกพงและนกกระจ้อยต่างล้วนเป็นนกขนาดเล็กที่ชอบมุดหากินตามพงหญ้าตัวสีน้ำตาลเรียบๆ ดูเผินๆ เหมือนกันไปหมด บางชนิดจำแนกยากถึงขั้นต้องดูกันแบบ in hand จึงจะสามารถบอกชื่อได้อย่างสนิทใจ คำว่า in hand ในที่นี้ก็มีหมายความแบบตรงตัวคือการจับมาดูในมือเลยนั่นเอง

             ตัวอย่างที่ชัดเจนของคู่เหมือนที่ต้องจับมาวัดความยาวขนปลายปีก เพื่อใช้สูตรปีก (wing formula) ในการจำแนกชนิดคือนกพงใหญ่พันธุ์ญี่ปุ่น (Oriental Reed Warbler) และนกพงใหญ่พันธุ์อินเดีย (Clamorous Reed Warbler) ชนิดแรกเป็นนกหาง่ายทั่วประเทศไทย ส่วนชนิดหลังนั้นๆ หายากมากๆ

            ทั้งสองชนิดมีลักษณะโดยทั่วไปตามแบบฉบับของนกพงคือสีน้ำตาลทั่วทั้งตัว มีแถบคาดตาสีดำและแถบคิ้วจางๆ แต่ขนาดตัวใหญ่กว่านกพงอื่นๆอย่างชัดเจน แม้โดยเฉลี่ยแล้วนกพงใหญ่พันธุ์ญี่ปุ่นจะมีปากหนาและหางสั้นกว่าพันธุ์อินเดีย แต่ลักษณะดังกล่าวก็ไม่สามารถนำมาใช้ฟันธงได้เท่ากับสูตรปีก โดยนกพงใหญ่พันธุ์ญี่ปุ่นของแท้จะมีขนปลายปีกเส้นที่สามยาวกว่าเส้นที่สี่ชัดเจน แถมยังมีรูปทรงขนปีกบางเส้นต่างกันกับพันธุ์อินเดียด้วย!

             แน่นอนครับว่าจุดจำแนกเหล่านี้แทบไม่มีทางใช้ได้ในการดูนกภาคสนาม ยกเว้นว่าจะถ่ายรูปเห็นตอนกำลังคลี่ขนปลายปีกชัดๆได้ ซึ่งเป็นอะไรที่ยากมากๆ ปัจจุบันมีการวิจัยที่ใช้ตาข่ายดักนกอพยพเพื่อใส่ห่วงขาเป็นประจำในพื้นที่ชุ่มน้ำหลายแห่ง นกพงทุกชนิดล้วนถูกจับใส่ห่วงขากันมาหมดแล้วในเมืองไทย แต่ยังไม่เคยมีใครดักนกพงใหญ่พันธุ์อินเดียได้เลย ในขณะที่นกพงใหญ่พันธุ์ญี่ปุ่นเป็นชนิดที่พบได้ชุกชุมที่สุดในบรรดานกพง

             เชื่อได้เลยว่าทุกครั้งที่มีนกพงขนาดใหญ่ติดตาข่าย ทุกคนก็แอบหวังอยู่ลึกๆ ว่าเมื่อจับมาวัดปีกแล้ว จะไม่ได้กลายเป็นเพียงแค่นกพงใหญ่พันธุ์ญี่ปุ่นอีกตัวหนึ่งเท่านั้นเอง

..........................
(นกพงใหญ่พันธุ์ญี่ปุ่น  : คอลัมน์นกป่าสัปดาห์ละตัว )