โคมไฟล้านนา ทูตวัฒนธรรมศิลปะล้านนา | คมชัดลึก

              ครูจักรพันธ์ ชัยแปง กับโคมไฟล้านนาร่วมสมัยหลากหลายรูปทรง ซึ่งเจ้าตัวต่อยอดจากศิลปะล้านนาดั้งเดิมนั้น เป็นตัวอย่างของบุคคลที่ทำหน้าที่อนุรักษ์ภูมิปัญญาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ครูจักรพันธ์ใช้โคมไฟเป็นทูตวัฒนธรรม เล่าเรื่องราวศิลปะประจำถิ่นให้คนไทยและนักท่องเที่ยวต่างชาติรับรู้ ในอีกด้านหนึ่ง ครูจักรพันธ์ส่งเสริมให้ชาวบ้านทำโคมไฟเป็นอาชีพ เพื่อให้ทุกคนในชุมชนได้มีส่วนร่วมช่วยกันอนุรักษ์ศิลปะ วัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ทำให้ ครูจักรพันธ์ ชัยแปง ได้รับคัดเลือกให้เป็นครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ 6 ด้านอุตสาหกรรมและหัตถกรรม ของสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.)

             ครูจักรพันธ์ เป็นชาวสันทราย จ.เชียงใหม่ โดยกำเนิด เติบโตมาในบรรยากาศที่อบอวลด้วยกลิ่นอายวัฒนธรรมล้านนา จึงซึมซับศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้านมาตั้งแต่เด็ก ไม่ว่าจะเป็นงานใบตอง งานดอกไม้สด ประเพณีความเชื่อแบบล้านนาต่างๆ ครูจักรพันธ์ตั้งคำถามตั้งแต่วัยหนุ่มว่า จะรักษาสิ่งเหล่านี้ไว้ได้อย่างไร ในที่สุดก็ตัดสินใจแน่วแน่ที่จะยึดงานศิลปะเป็นอาชีพ พร้อมทำหน้าที่อนุรักษ์ไปในตัว

            ครูจักรพันธ์ เลือกโคมไฟมาเป็นเครื่องมือในการอนุรักษ์ศิลปะล้านนา เพราะโคมไฟพื้นบ้านมีความสวยงามและบ่งบอกถึงอัตลักษณ์ล้านนาได้เป็นอย่างดี แต่การประดิษฐ์โคมไฟไม่ง่ายอย่างที่คิด เพราะต้องอาศัยภูมิปัญญาหลายแขนง เช่น งานไม้ งานกระดาษ ความรู้ทฤษฎีทางศิลป์ ทำให้ต้องลองผิดลองถูก เรียนรู้ด้วยตัวเองจนสามารถทำได้ แต่สุดท้ายกระบวนการเรียนรู้ด้วยตัวเองทำให้กลายเป็นผู้ชำนาญและสามารถทำโคมล้านนาดั้งเดิมได้หลากหลายประเภท และยังสามารถต่อยอดประดิษฐ์คิดค้นโคมไฟแบบใหม่ๆ ขึ้นมา ซึ่งโคมไฟก็ขายดี เพราะมีความชัดเจนในตัวงาน โคมไฟจึงได้กลายเป็นทูตวัฒนธรรม เผยแพร่ศิลปะล้านนาไปยังที่ต่างๆ ทั่วโลกผ่านนักท่องเที่ยวหลากหลายเชื้อชาติ ครูจักรพันธ์ยังผลักดันให้มีการรวมกลุ่มชาวบ้านในชุมชนทำโคมไฟล้านนาขาย นอกจากต้องการให้ชุมชนมีอาชีพใหม่ มีรายได้เข้ามาเสริมแล้ว ยังอาศัยชาวบ้านเหล่านี้ให้เป็นมดงาน ช่วยทำหน้าที่อนุรักษ์ด้วย

             ไม่เพียงแต่สอนโคมเท่านั้น ครูจักรพันธ์จะชี้แนะวิธีการทำธุรกิจเพื่อให้ธุรกิจรอดด้วย งานอนุรักษ์วัฒนธรรมจะได้ไม่ล่ม ส่วนคนทั่วไปที่ต้องการศึกษาศิลปะการทำโคมไฟ ครูจักรพันธ์ก็ไม่เกี่ยงที่จะถ่ายทอดให้ แต่ครูจะถามก่อนว่า ต้องการเรียนเพื่อรู้ หรือเพื่ออาชีพ เพื่อจะได้ถ่ายทอดวิชาให้ตรงกับความต้องการ

               ทุกวันนี้ ครูจักรพันธ์ ยังสรรค์สร้างโคมไฟรูปแบบใหม่ๆ ออกมาตลอด เพื่อการต่อยอดจากโคมไฟโบราณให้เป็นศิลปะร่วมสมัย พร้อมคิดค้นนวัตกรรมใหม่ๆ ในการผลิตโคม เช่น ประดิษฐ์แม่แบบหักไม้ ช่วยให้คนรุ่นใหม่สามารถสร้างงานโคมไฟได้ง่ายขึ้น ขณะเดียวกันก็พยายามสร้างมาตรฐานสินค้าโคมไฟ เพื่อผลักดันให้กลายเป็นโอท็อปของชุมชน โดยครูจักรพันธ์หวังเป็นอย่างยิ่งว่า โคมไฟล้านนาของไทย จะเป็นส่วนหนึ่งของการอนุรักษ์ศิลปะของแผ่นดินให้อยู่คู่ประเทศไทยตลอดไป

............................................
(โคมไฟล้านนา ทูตวัฒนธรรมศิลปะล้านนา : คอลัมน์มองมุมใหม่)