สลากชะลอม-ค้างบูยา เข้าพรรษาลับแล | คมชัดลึก

             เข้าพรรษาปลายสัปดาห์นี้ แต่ละวัดแต่ละสถานที่มีการจัดงานทำบุญกันคึกคัก ที่อ.ลับแล จ.อุตรดิตถ์ก็เช่นกัน นอกจากการทำบุญปกติของชาวลับแล คือหาบสาแหรก บรรจุเครื่องคาวหวาน เข้าไปถวายพระที่วัด โดยในกระบุงจะใส่ถ้วยชาม จาน ช้อนส้อม ส่วนด้านบนกระบุงหน้า-หลัง จะมีสำรับอาหารคาว และอาหารหวาน หรือผลไม้ ประดับด้วยดอกไม้สด 

             ขณะเดียวกัน ยังมีประเพณีทำบุญเก่าแก่ที่สืบทอดกันมาของชาวล้านนาที่อพยพมาจากแพร่ น่าน เชียงแสน เข้ามาตั้งรกรากอยู่ที่ อ.ลับแล จ.อุตรดิตถ์ ก็คือประเพณีค้างบูยา และประเพณีสลากชะลอม

             ประเพณีค้างบูยา เป็นประเพณีทำบุญในวันเข้าพรรษา เพื่อถวายข้าวสาร อาหารแห้งแด่พระสงฆ์ คล้ายกับการทอดผ้าป่า คือ จะมีถังน้ำ 1 ใบ ประดับด้วยไม้ไผ่เล็กๆ สูงพอประมาณ ทำเป็นค้าง (ต้น) จัดทำเป็นรูปวงกลมเป็นชั้นๆ มี 3 ชั้น 7 ชั้น โดยแต่ละชั้นจะประดับประดา และจะมีมวนบุหรี่ หรือ มวนยาเส้น ห้อยไว้ตามค้าง รวมกับเครื่องใช้อื่นๆ เช่น เงิน สมุด ดินสอ ไม้ขีด ยารักษาโรค ขนม ฯลฯ จึงเรียกว่า ค้างบูยา ส่วนสิ่งที่ใส่ในถังจะเป็นพวกของหนัก เช่นข้าวสาร น้ำตาลทราย ผลไม้ เป็นต้น  มีการประดับ ตกแต่งด้วยกระดาษสีสวยงาม  

            และอีกประเพณี ที่คู่กันมาคือ ประเพณีสลากชะลอม ซึ่งเป็นประเพณีทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษ และเจ้ากรรมนายเวร

            คุณยายท่านหนึ่งเล่าให้ฟังว่า เมื่อถึงวันงาน แต่ละบ้านจะจัดชะลอมขนาดเล็กๆ เท่ากับจำนวนคนในบ้าน บ้านไหนมีเยอะคน ก็จะมีชะลอมเยอะ บ้านไหนมีคนน้อย ก็จะมีชะลอมน้อย ภายในชะลอมซึ่งจะกรุด้วยใบตองเพื่อไม่ให้มองเห็นของข้างใน ซึ่งจะใส่ข้าวปลาอาหารแห้ง ผลไม้ ขนม หมากพลู อย่างละนิดละหน่อยแต่มีครบทุกอย่าง การสานชะลอมก็จะต่างจากชะลอมทั่วไป โดยสลากชะลอมจะใช้ตอกคู่ แต่ชะลอมทั่วไปจะใช้ตอกเส้นเดียว 

            ต่อมา มีการรวมสองประเพณีนี้จัดด้วยกัน ในทุกวันพระช่วงเทศกาลเข้าพรรษา เริ่มตั้งแต่ ขึ้น 8 ค่ำเดือนเก้า (ปีนี้ตรงกับวันที่ 25 ส.ค.55) ไปจนถึง แรม 15 ค่ำเดือนสิบ โดยแต่ละหมู่บ้านจะจัดงานสลับกันไป ไม่ให้ตรงกัน เพื่อที่แต่ละหมู่บ้านจะได้ไปร่วมงานกัน นับเป็นประเพณีที่แสดงถึงความสัมพันธ์ ความสามัคคีระหว่างญาติพี่น้อง เพื่อนบ้าน และความสามัคคีระหว่างหมู่บ้าน ที่ทำให้เกิดการไปมาหาสู่กัน

           รัศมี์ เสือน้อย ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านหมู่ 1 ต.ฝายหลวง บอกว่า ประเพณีนี้ ปัจจุบันจะจัดกันในตำบลตอนเหนือของอ.ลับแล ได้แก่ แม่พูล, ฝายหลวง, ศรีพนมมาศ และนานกกก วัดแรกที่เริ่มในรอบแต่ละปี คือ วัดทุ่งเอี้ยง ซึ่งเป็นวัดเจ้าคณะอำเภอลับแลองค์แรก และเวียนจัดไปที่วัดอื่นๆ ในวันพระถัดไป บางวันพระอาจจะมี 2-3 วัด ค้างบูยาจะมีกี่ค้างก็ได้ตามแต่เจ้าภาพคือชาวบ้าน อย่างน้อย 9-10 ค้าง ตามจำนวนวัดที่นิมนต์พระสงฆ์มาร่วมงาน แต่ถ้าปีไหนเศรษฐกิจดีๆ ก็อาจจะมีเป็น 100 ค้างทีเดียว

           ในวันพระที่มีการประกอบพิธี ตอนเช้าจะทำบุญตักบาตร ถวายภัตตาหารแด่พระสงฆ์ เมื่อพระสงฆ์ฉันเรียบร้อย จะให้พรเพื่อให้ชาวบ้านกรวดน้ำเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษ จากนั้นจะเป็นพิธีสลากชะลอมและค้างบูยา เริ่มด้วยเล่าเรื่องเกี่ยวกับค้างบูยา คำเวรข้าวสลากชะลอม และจะมีการจับสลาก โดยเจ้าของค้างบูยาจะจับสลากว่าจะมอบให้วัดใด ส่วนที่เหลือก็จะเป็นของวัดเจ้าภาพ

           ใครมีโอกาสไปเยือนเมืองลับแล ช่วงเข้าพรรษานี้ อาจจะได้มีโอกาสไปร่วมทำบุญตามประเพณีเก่าแก่อย่างประเพณีสลากชะลอมและค้างบูยา ร่วมกันสืบสานประเพณีเก่าแก่ให้อยู่คู่กับชาวลับแลไปตราบนานเท่านาน

.........................................
(สลากชะลอม-ค้างบูยา เข้าพรรษาลับแล  : คอลัมน์ถิ่นไทยงาม )