หมู่บ้านไร้มลพิษ'อยู่สบาย'หมู่บ้านแนวคิดใหม่ ชุมชนยั่งยืนอารยะสถาปัตย์ | คมชัดลึก

          ถ้าจะให้องค์ประกอบของการอยู่อาศัยสมบูรณ์แบบที่สุด และมีสภาวะ “อยู่สบาย” ได้อย่างครบถ้วน นอกเหนือจากบ้านที่อยู่อาศัยจะต้องได้รับการออกแบบที่ดี สอดคล้องกับพฤติกรรมของผู้อยู่แล้ว บริบทสภาพแวดล้อมก็เป็นเรื่องที่สำคัญมากๆ อันประกอบด้วยเพื่อนบ้าน ถนนหนทาง อาคารสาธารณะ  ระบบสาธารณูปโภค ไปจนถึงผังเมืองที่มีคุณภาพ  การจัดการโซนนิ่งพื้นที่ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น เพราะการใช้ชีวิตไม่ใช่อยู่ที่การอยู่อาศัยส่วนตัวพียงลำพัง  แต่จะต้องใช้ชีวิตร่วมกับสังคมได้อย่างมีสุขด้วย  การออกแบบภาพรวมโดยเฉพาะอย่างยิ่งสภาพแวดล้อมรอบตัวให้มีคุณภาพจึงเป็นเรื่องสำคัญอย่างมากมีผลต่อการส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดีต่อไป
 
          การออกแบบที่ดีจึงจำเป็นต้องมีการเชื่อมโยงให้เกิดเอกภาพทั้งหมดตั้งแต่สภาพแวดล้อมภายใน สภาพแวดล้อมภายนอกและเมืองมีความสัมพันธ์เชื่อมต่อกันโยงใยถึงกัน แม้จะมีความแตกต่างในเรื่องสไตล์กันตามรสนิยมของผู้อยู่ การนำความแตกต่างมาเรียงร้อยให้เกิดเป็นหนึ่งเดียวกันในสังคมเป็นเรื่องท้าทายอย่างมากของผู้นำเมืองรุ่นใหม่ที่มีวิสัยทัศน์  กายภาพของเมืองจึงควรได้รับการออกแบบอย่างละเอียด ความฝันของผมอย่างหนึ่งนับตั้งแต่เด็กๆ ก็คือ การสร้างเมืองแนวใหม่ไร้มลพิษ การออกแบบเมืองให้มีความครบถ้วนบูรณาการศาสตร์ทุกแขนงเข้าไว้ด้วยกัน นำองค์ความรู้ทุกศาสตร์มาประยุกต์สู่การพัฒนาเมืองทั้งศาสตร์และศิลป์
 
          เมืองในฝันอาจประกอบด้วยบ้านที่น่าอยู่ มีความงดงาม มีรูปแบบที่เป็นเอกลักษณ์ มีการใช้สีในกลุ่มสีเดียวกันและแบ่งกลุ่มอาคารไปตามสไตล์ต่างๆ ซึ่งในแต่ละโซนมีความคล้ายคลึงกันโดยมีระเบียบเฉพาะ หมู่บ้านที่ไม่อนุญาตให้ต่อเติมเสริมแต่งบ้านจนเกิดการเปรอะเปื้อน แต่ควรดำรงความงามตั้งแต่แรก เช่น รั้วบ้านต่างมีความเชื่อมโยงกัน  หน้าบ้านน่ามองที่มีความละม้ายกัน เส้นสายของแต่ละบ้านมีการเชื่อมโยงกัน  การใช้วัสดุมาในกลุ่มเดียวกันอาจมีความแตกต่างกันได้บ้างแต่ไม่แปลกแยก
 
          การออกแบบที่คำนึงถึง UNIVERSAL DESIGN  อารยะสถาปัตย์ที่คำนึงถึงคนทุกเพศทุกวัยทุกสถานะให้อยู่ร่วมกันอย่างมีความสุขปลอดภัย เช่น การออกแบบทางลาดสำหรับคนนั่งรถเข็น  มนุษย์ล้อ  การออกแบบเพื่อคนพิการ  การออกแบบพื้นที่สวนสาธารณะสำหรับเด็กและคนชรา พื้นที่นันทนาการ  สันทนาการ  มีการออกแบบระบบการเดินทางสำหรับคนทุกประเภท มีรายละเอียดที่ทำให้เกิดความคล่องตัว  ตลอดจนการออกแบบให้ผู้อยู่ในชุมชนมีอนามัยที่ดีมีความปลอดภัยสูงสุด
 
          การออกแบบที่คำนึงถึงสภาพแวดล้อมและการประหยัดพลังงานโดยคิดให้ครบครันทั้งระบบ คำนึงถึงระบบวงจรชีวิตเมื่อเกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติก็สามารถพึ่งพิงเมืองนี้ได้ มีการออกแบบให้เกิดห่วงโซ่อาหารภายในโครงการ เช่น การปลูกผักสวนครัว ผลไม้ นาข้าว ฟาร์มสัตว์ การเลี้ยงปลา การออกแบบแหล่งน้ำจืด เป็นต้น ตลอดจนการออกแบบระบบการสร้างพลังงานของหมู่บ้านโดยไม่พึ่งพารัฐฯ เช่นระบบเก็บพลังงานแสงอาทิตย์ การสร้างโรงไฟฟ้าขนาดย่อม เพื่อผลิดกระแสไฟฟ้าให้กับหมู่บ้าน ระบบการกำจัดขยะและแปรรูปขยะเพื่อให้เมืองสะอาดที่สุด การออกแบบพื้นที่สีเขียวให้มีปริมาณเกินมาตรฐานการออกแบบระบบการระบายน้ำและป้องกันน้ำท่วมด้วยระบบท่ออัจฉริยะ เป็นต้น
 
          การออกแบบอาคารสาธารณะแนวคิดใหม่มีการคำนึงถึงการประหยัดพลังงานคำนึงถึงการใช้สอยและพฤติกรรมผู้ใช้งานสูงสุดมีเส้นสายที่เป็นแลนด์มาร์คของโครงการ มีวิธีการออกแบบให้เกิดเสน่ห์และสืบสานวัฒนธรรม คำนึงถึงอารยะสถาปัตย์เพื่อคนทุกประเภทมีสุนทรียภาพในการสร้างสรรค์ ให้เกิดความงดงาม
 
          อาคารสาธารณะ  ที่อยู่ในโครงการในแบบฉบับความเป็นเมืองขนาดย่อมได้แก่ ศูนย์การเรียนรู้, ศูนย์วัฒนธรรมชุมชน และสถานศึกษาทุกวัย  เป็นแหล่งผลิตภูมิปัญญาของคนในชุมชนถ่ายทอดความคิด ฝีมือ ประเพณี ให้ยั่งยืน เป็นสถานที่การเผยแพร่องค์ความรู้ให้ชุมชนได้ตระหนักถึงคุณค่าของชีวิตและประวัติศาสตร์ เพื่อการเดินหน้าสู้อนาคตอย่างมีอารยะ ตลอดจนอาจมีโรงเรียนในทุกช่วงของชีวิตจากอนุบาลไปจนถึงมหาวิทยาลัยโดยใช้กระบวนการออกแบบแนวใหม่ที่มีการประยุกต์ให้น่าเรียนที่สุด
 
          ศาสนสถานและศูนย์ปฏิบัติธรรม  เป็นแหล่งรวมและพำนักทางจิตวิญญาณเพื่อก่อเกิดจริยธรรมในการดำรงชีวิต โดยควรนำปรัชญาที่แท้จริงของทุกศาสนามาประยุกต์สู่สถานที่อย่างเหมาะสมศึกษาละเอียดถึงภายในไม่ใช่เปลือกนอกของศาสนาแล้วแปรรูปสู่การออกแบบเพื่อดึงดูดคนในชุมชนเข้ามาศึกษาและปรับใช้ในชีวิตประจำวันผ่านทุกกิจกรรมของทุกศาสนาตามความเชื่อของแต่ละคน โดยออกแบบให้มีความร่วมสมัยเหมาะกับคนทุกเพศทุกวัย

          โรงพยาบาล ศูนย์สุขภาพ  หมู่บ้านขนาดย่อม ที่ขาดไม่ได้คือการดูแลโรคภัยไข้เจ็บของชุมชน แต่การออกแบบในเมืองแห่งนี้อาจแยกแยะตามกลุ่มต่างๆ ในขนาดที่ไม่ใหญ่มาก เช่น เด็ก สตรี คนชรา คนทั่วไป มีการออกแบบให้เกิดประสิทธิภาพมากที่สุดโดยใช้สุนทรียภาพในการออกแบบที่ทำให้ไม่ดูน่ากลัวแต่ดูอบอุ่น สะอาด มีศิลปะ มีแนวคิดศิลปะบำบัดเพื่อสุขภาพด้วย
 
          ศูนย์นันทนาการ พักผ่อน การออกกำลังกาย กีฬา และสถานบันเทิงแนวใหม่ อาจจะรวมเป็นโครงการเดียวกันในลักษณะคอมมูนิตี้ มีทั้งกลางแจ้ง และในร่ม โดยสร้างสรรค์การออกแบบให้เกิดกิจกรรมทางนันทนาการแนวใหม่ๆ ประยุกต์ให้เกิดเป็นการพัฒนาสถานที่สำหรับกีฬาแต่ละประเภท แต่มีรูปแบบแตกต่างจากศูนย์กีฬาทั่วไป เช่นการใช้แสงสีเสียงในการออกแบบให้น่าสนใจขึ้น การออกแบบการออกกำลังกายแนวใหม่ๆ ที่มีความสนุกสนานไปพร้อมกัน การสร้างสรรค์สวนสนุกขนาดย่อมสำหรับชุมชนให้เกิดสุนทรียภาพทางอารมณ์ และจิตยาการสำหรับเด็ก มีการสร้างสรรค์พื้นที่สำหรับการทำกิจกรรมสำหรับเด็ก สวนเด็กเล่นกลางสวน ที่งดงาม น่าสนุกและปลอดภัย มีโรงมหรสพทางปัญญา โรงภาพยนตร์แนวใหม่ โดยออกแบบให้เป็นเอกลักษณ์ที่งดงาม
 
          สำนักงานศูนย์การค้า และการแปรรูปผลิตภัณฑ์ของชุมชน เป็นแหล่งส่งเสริมสร้างสรรค์ทางเศรษฐกิจ ก่อเกิดธุรกิจที่เริ่มต้นจากเล็ก ไปสู่ธุรกิจขนาดใหญ่ มีการบ่มเพาะเมล็ดพันทางปัญญาที่จะเป็นวงล้อสำคัญทางเศรษฐกิจ มีการแปรรูปผลิตภัณฑ์ในชุมชน มีสหกรณ์ของหมู่บ้าน มีสถานประกอบการที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะ ส่งเสริมถ่ายเทถ่ายทอดองค์ความรู้ มีตลาดและศูนย์การค้าแนวใหม่ที่ไม่เบียดเบียนสภาพแวดล้อม รักษาความสะอาดและสุขอนามัย สนับสนุนให้เกิดวงจรเศรษฐกิจขนาดย่อม เพื่อความยั่งยืนของชุมชนที่สำคัญในการสร้างเมืองอยู่สบายแนวใหม่ ไร้มลพิษแห่งนี้ จะต้องได้รับความร่วมมือจากกลุ่มคนอุดมการณ์เดียวกัน
 
          หมู่บ้านแห่งนี้ไม่ใช่หมู่บ้านเฉพาะตัวเพื่อใครคนใดคนหนึ่ง ไม่ใช่หมู่บ้านแห่งความขัดแย้งแบ่งสีแบ่งพวก แต่เป็นหมู่บ้าน แห่งความรัก เป็นเสมือนสวรรค์บนดิน ที่คุณสามารถสร้างสรรค์ขึ้นได้ในรุ่นของคุณเองอาจจะเกิดจากการประยุกต์จากชุมชนเดิมที่มีอยู่แล้วเพื่อออกแบบจากพื้นที่ว่างของคุณหรือของคณะบุคคล เพราะถ้าพึ่งพารัฐในการสร้างเมืองแบบนี้คงไม่ได้เกิดขึ้นแน่ๆ เอกชนคนมีวิสัยทัศน์อย่างเราๆท่านๆ อาจจะสามารถเนรมิตการอยู่อาศัยที่สมบูรณ์แบบอย่างนี้ขึ้นมาก็เป็นได้นะครับ
.......................................
(หมายเหตุ หมู่บ้านไร้มลพิษ'อยู่สบาย'หมู่บ้านแนวคิดใหม่ ชุมชนยั่งยืนอารยะสถาปัตย์ : คอลัมน์ อยู่สบาย โดย... อ. เอกพงษ์   ตรีตรง www.ideal1group.com )