บ้านเอกะนาค : ศูนย์กรุงธนบุรีศึกษา | คมชัดลึก

               "พิพิธภัณฑ์บ้านเอกะนาค มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา" ได้รับรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น ประจำปี 2555 ประเภท "สถาบันและอาคารสาธารณะ" จากสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ โดยคณะกรรมาธิการอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมพิจารณาคัดเลือกเพื่อเข้ารับพระราชทานรางวัลจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เพื่อเป็นการประกาศเกียรติคุณและเสริมสร้างกำลังใจแก่ผู้สร้างผลงาน

                 "บ้านเอกะนาค" อยู่ในซอยอิสรภาพ 15 ถนนอิสรภาพ แขวงหิรัญรูจี เขตธนบุรี สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2462 สมัยรัชกาลที่ 6 เป็นบ้านเรือนไทยทรงปั้นหยาของ พ.ต.อ.พระยาประสงค์สรรพาการ (ยวง เอกะนาค) ซึ่งเคยดำรงตำแหน่งรองอธิบดีกรมตำรวจ ต่อมาตกเป็นของบุตรสาว คือ คุณประยูร เอกะนาค ซึ่งพักอาศัยอยู่ที่บ้านหลังนี้จนเสียชีวิต แต่เนื่องจากคุณประยูรไม่มีทายาทสืบสกุล บ้านเอกะนาคจึงเป็นกรรมสิทธิ์ของโรงเรียนมัธยมบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ตามพินัยกรรมที่ท่านพระยาประสงค์สรรพาการ มอบบ้านหลังนี้ไว้เพื่อใช้ประโยชน์ทางการศึกษา จนปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา

                  ระยะแรกโรงเรียนไม่มีทุนดูแลบ้านเอกะนาค ทำให้เกิดปัญหาน้ำท่วมขัง บริเวณชั้นล่างของบ้านจึงทรุดโทรมลงไปมาก จนถึงเมื่อปี 2544 สถาบันราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา มีโครงการที่จะบูรณะปรับปรุงบ้านเอกะนาคให้มีความสวยงามโดยคงสภาพเดิม เพื่อเป็น "ศูนย์กรุงธนบุรีศึกษา"

                 องค์ความรู้ย่านฝั่งธนฯ คือจุดเริ่มต้นของการบูรณะบ้านเอกะนาค บ้านเรือนไทยทรงปั้นหยา อาคาร 2 ชั้น ครึ่งตึกครึ่งไม้ ชั้นล่างก่ออิฐถือปูน ชั้นบนเป็นไม้ หลังคามุงกระเบื้องว่าว ด้านซ้ายของอาคารมีโปร่งยื่นออกมาแบบพระที่นั่งวิมานเมฆ ซึ่งถือเป็นแบบที่ได้รับความนิยมมากในสมัยนั้น ลักษณะของการก่อสร้างได้รับอิทธิพลจากตะวันตกผสมผสานลวดลายฉลุ แบบเรือนขนมปังขิง ด้านหน้าบ้านติดคลองบางไส้ไก่ ซึ่งเดิมจะมีท่าน้ำอยู่บริเวณหน้าบ้าน

                 ปัจจุบัน มีการบูรณะซ่อมแซมให้ช่างทำการดีดตัวบ้านขึ้น และยกพื้นชั้นล่างให้สูงเพิ่มอีก 1.50 เมตร และพยายามให้คงสภาพเดิมที่สมบูรณ์มากที่สุด ทั้งภายในตัวบ้านและปรับภูมิทัศน์โดยรอบ จัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์ศูนย์กรุงธนบุรีศึกษา เพื่อเป็นแหล่งรวมสรรพความรู้ด้านวัฒนธรรมของกรุงธนบุรี ด้วยการเก็บรวบรวม ศึกษาวิจัย เพื่อสร้างองค์ความรู้ทางวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น พร้อมทั้งจัดทำเป็นพิพิธภัณฑ์ แสดงวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวฝั่งธนฯ 

                 บ้านเอกะนาค ปรากฏอยู่ในฉากภาพยนตร์หรือละครทีวีอยู่บ่อยครั้ง ภายในจัดแสดงวัตถุสิ่งของเครื่องใช้ ห้องพักผ่อนของเจ้าของบ้าน เมื่อครั้งที่มีชีวิตอยู่ ทั้งเตียงนอน โต๊ะเขียนหนังสือ ตู้เก็บของ แจกัน เป็นต้น และด้วยเล็งเห็นคุณค่าความสวยงามทางด้านสถาปัตยกรรมที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ได้จัดแสดงภาพถ่ายของบ้านทั้งก่อนและหลังการบูรณะซ่อมแซม กระเบื้อง ระเบียงเสาไม้ ระเบียงเสาปูน ฯลฯ

                 นอกจากนี้ ยังมีห้องต่างๆ ที่จัดแสดงถึงความเป็นมาของกรุงธนบุรี และชาวธนบุรี เริ่มตั้งแต่ห้องสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช, ห้องบ้านช่างฝั่งธนฯ ที่แสดงอาชีพของชาวธนบุรีที่ถ่ายทอดกันมาหลายชั่วอายุคน เช่น ขลุ่ย-บ้านลาว, หัวโขน-บางไส้ไก่, ขันลงหิน-บ้านบุ, หล่อพระ-บ้านช่างหล่อ, ขนมฝรั่ง-กุฎีจีน เป็นต้น  เรียกได้ว่า เป็นบ้านที่บอกเรื่องราวจุดเริ่มต้นในเรื่องต่างๆ ของคนฝั่งธนบุรีได้ดี

                 ผู้สนใจเยี่ยมชมหรือศึกษาหาความรู้ที่ "บ้านเอกะนาค" สามารถติดต่อล่วงหน้ามาที่สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา โทรศัพท์ 0-2466-6664  ไม่มีค่าใช้จ่ายในการเข้าชม

.....................................
(บ้านเอกะนาค : ศูนย์กรุงธนบุรีศึกษา : คอลัมน์ถิ่นไทยงาม : โดย...เรื่อง / ภาพ : พรวิภา เสือสมิง )