นกคัคคูแซงแซว | คมชัดลึก

                 ธรรมชาติมีตัวอย่างมากมายของ "การเลียนแบบ" เพื่อเอาตัวรอด ในนกก็มีกรณีที่วิวัฒนาการมาให้มีลักษณะคล้ายชนิดที่ก้าวร้าวหรืออันตราย การเลียนแบบที่เรียกว่า Batesian mimicry นี้ผู้เขียนได้เคยนำมากล่าวถึงในคอลัมน์ไว้บ้างแล้ว เช่น นกคัคคูเหยี่ยว (Hawk Cuckoos) ที่มีลวดลายและท่าบินคล้ายเหยี่ยวนกเขา เพราะนกคัคคูถูกนกที่มันแอบไปวางไข่ให้เลี้ยงลูกแทนคอยขับไล่อยู่เสมอ แต่นกคัคคูเหยี่ยวไม่ใช่คัคคูกลุ่มเดียวที่เข้าข่าย "หลอกให้กลัว" ยังมีญาติของมันอย่างนกคัคคูแซงแซว (Drongo Cuckoo) ซึ่งลวงได้เนียนไม่แพ้กัน จนพาให้นักดูนกทักผิดเป็นนกแซงแซว (Drongos) ตัวจริงอยู่เนืองๆ

                เป็นที่รู้กันดีถึงกิตติศัพท์ความก้าวร้าวของนกแซงแซว ในเรื่องการไล่จิกตีสัตว์ผู้ล่าอย่างไม่เกรงกลัว นกคัคคูหลายชนิดก็ถูกนกแซงแซวขับไล่ด้วย บางครั้งอาจถูกจิกตีถึงขั้นปางตาย ตามปกตินกคัคคูจะเกาะนิ่งๆ เคลื่อนไหวอย่างเชื่องช้า อาจอยู่ท่ามกลางไม้พุ่มหนาทึบ แต่เจ้าคัคคูแซงแซวไม่เพียงเลียนแบบรูปร่างหน้าตา มันยังเลียนแบบนิสัยเกาะโชว์ตัวบนกิ่งไม้โล่งๆ ด้วยลำตัวตั้งตรง และบางครั้งก็โฉบแมลงกลางอากาศนกแซงแซวตัวจริงด้วย

                นกคัคคูแซงแซวมีลำตัวสีดำเหลือบสะท้อนแสงคล้ายนกแซงแซว ตัวผู้ตัวสีดำเข้มและเหลือบกว่าตัวเมียเล็กน้อย ใต้หางและก้นมีลายขวางสีขาว ท้ายทอยมักมีแต้มสีขาว ส่วนนกวัยเด็กมีจุดสีขาวกระจายอยู่ทั่วทั้งตัว

                การวิเคราะห์จากดีเอ็นเอบ่งชี้ว่านกคัคคูแซงแซวที่พบในประเทศไทยอาจถูกแยกออกเป็น 2 ชนิด มีลักษณะภายนอกและเสียงร้องแตกต่างกันเล็กน้อย โดย Fork-tailed Drongo Cuckoo (Surniculus dicruroides) พบได้ทั่วประเทศ เป็นทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพนอกฤดูผสมพันธุ์ มีหางแฉกลึกกว่า Square-tailed Drongo Cuckoo (S. lugubris) ซึ่งเป็นนกประจำถิ่นทางภาคใต้ อย่างไรก็ตาม สถานภาพและแหล่งกระจายพันธุ์ของนกคัคคูแซงแซวทั้งสองชนิดยังคลุมเครือและขาดข้อมูลอีกมาก

                ส่วนใหญ่นกคัคคูแซงแซวจะวางไข่ในรัง นกกินแมลง (Babbler) ขนาดเล็ก แม้จะยังไม่มีรายงานยืนยัน แต่มันก็อาจวางไข่ในรังนกแซงแซวบางชนิด เพราะมีการพบนกคัคคูแซงแซววัยเด็กหากินร่วมกับนกแซงแซวตัวจริงอยู่บ่อยครั้ง มีรายงานว่าพบนกแซงแซวหางปลาและนกแซงแซวปากกาป้อนอาหารลูกนกคัคคูชนิดนี้ด้วย

.................................
(นกคัคคูแซงแซว : คอลัมน์นกป่าสัปดาห์ละตัว)