'สานสุ่มดักปลา'ผันงานอดิเรกสู่รายได้หลัก | คมชัดลึก

          สุ่มดักปลา เป็นเครื่องมือไว้สำหรับครอบปลาในน้ำตื้น ที่ทำด้วยซี่ไม้ไผ่หลายเส้นที่เหลาจนเป็นซี่เล็กๆ แล้วนำมาสานเป็นตาข่าย กับไม้ไผ่ เป็นภูมิปัญญาชาวบ้านที่ได้รับการถ่ายทอดต่อกันมายาวนานจากรุ่นสู่รุ่น ดัง ป้าสุนทรี ปัญญาแก้ว วัย 61 ปี ชาวบ้าน ต.บัวใหญ่ อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น เป็นอีกคนที่สั่งสมประสบการณ์ทำสุ่มไม้นี้จนชำนาญ จากงานอดิเรกกลายเป็นงานหลักในยามแก่ชราที่สร้างรายได้ มีวิถีชีวิตที่มั่นคง 

          ป้าสุนทรี เล่าว่า ได้สานสุ่มดักปลามาตั้งแต่ยังเป็นสาวเพื่อไว้ใช้ในครอบครัว โดยเฉพาะใช้ในช่วงหน้าฝน ซึ่งก็ทำมาเรื่อยๆ จนวันหนึ่งมีลูกค้าเข้ามาให้ผลิตเป็นจำนวนมากๆ เพราะจะนำไปขายต่อ ทำให้ตนกับคนในหมู่บ้านอีกราว 10 ชีวิต รวมกลุ่มหันมาสานสุ่มปลากันมากขึ้น โดยเฉพาะหลังทำนาทำไร่ 

          "พอผ่านไปได้ระยะหนึ่ง เนื่องจากกรรมวิธีในการผลิตสุ่มดักปลานั้นทำยาก มีหลายขั้นตอน ทำให้ได้แต่ละชิ้นต้องใช้ระยะเวลาในการทำนานนับวันถึงจะแล้วเสร็จ ส่งผลให้สมาชิกในหมู่บ้านเริ่มหยุดผลิตชิ้นงานนี้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนตอนนี้เหลือแต่ผู้เฒ่าวัยใกล้เคียงกันเพียง 3-4 คน ที่ยังคงทำงานนี้อยู่" ป้าสุนทรี เล่าถึงที่มาของกลุ่ม ถึงปัจจุบัน

          สำหรับ "ป้าสุนทรี" แล้ว แม้ว่าสมาชิกคนอื่นจะถอยทัพกันไป ทว่าป้ายังยึดพื้นที่บริเวณชานหน้าบ้านของตนเองนั่งสานสุ่มดักปลา ตลอดเรื่อยมา โดยมีลูกค้ามาสั่งทำอย่างต่อเนื่อง ทว่าป้าสุนทรีจะรับออเดอร์ที่ไม่เป็นภาระต่อการใช้เวลาสานมากนัก ทำจำหน่ายตามที่มีกำลังและงานไม่เร่ง ไม่ได้หวังรวยจากอาชีพนี้ แต่ขอให้การถักทอมีผลงานที่ได้คุณภาพ คงทนต่อการใช้งาน ที่สำคัญการผลิตชิ้นงานแต่ละชิ้นป้าสุนทรียึดหลักทำเพื่อความสุข ใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ 

          "เวลาทำจะมีเพื่อนบ้านมานั่งพูดคุยตลอดเวลา ไม่เหงา ทำไปเรื่อยๆ เหนื่อยก็พัก หายเหนื่อยก็ทำต่อ" 

          พร้อมกันนี้ ป้าสุนทรียอมรับว่า ขั้นตอนวิธีสานสุ่มดักปลานี้ไม่ใช่เรื่องง่ายๆ มีหลายขั้นตอน ตั้งแต่นำไม้ไผ่ตัดเป็นท่อนๆ ท่อนละ 60 เซนติเมตร นำไปรมควันจนดำทำให้มีสีสวย ป้องกันมอดไม้ที่จะมากัดไม้ไผ่ทำให้ชิ้นงานเสียหาย เป็นภูมิปัญญาของบรรพบุรุษที่สั่งสอนต่อกันมาหลายชั่วอายุคน

          "จากนั้นต้องพักไม้ไผ่ที่รมควันให้หายร้อนก่อน แล้วนำมาเหลาเป็นซี่เล็กๆ ขนาด 1-1.5 เซนติเมตร ก่อนนำท่อพีวีซีขนาดกว้าง 15 เซนติเมตร ยาว 10 เซนติเมตร ไปรนไฟให้ท่อตรงปลายอ่อนและขยายเล็กน้อย นำไปเจาะรูทั้งหมด 61 รู เพื่อสานไม้ไผ่ใส่ ซึ่งต้องเน้นความถี่เป็นสำคัญป้องกันปลาออกจากสุ่มได้ ก่อนนำเชือกมาถักมัดระหว่างซี่ไม้ไม่ให้หลุดออกจากกัน เป็นอันเสร็จสมบูรณ์" 

          ทั้งหมดนี้ "ป้าสุนทรี" บอกว่าเป็นกรรมวิธีการผลิตที่ต้องใช้ระยะเวลาพอสมควร อีกทั้ง คนผลิตยังเป็นผู้สูงอายุ จึงทำให้แต่ละเดือนผลิตได้คนละ 30-40- สุ่มเท่านั้น โดยจะขายส่งชิ้นงานละ 80 บาท แต่ถ้าขายปลีกจะตกอันละ 100 บาท โดยลูกค้าส่วนใหญ่เป็นคนในหมู่บ้าน และลูกค้าที่สั่งออเดอร์แล้วมารับไปจำหน่ายอีกต่อหนึ่ง ทำให้ตอนนี้จากงานอดิเรกได้กลายเป็นงานหลักที่ป้าสุนทรียอมรับว่าได้สร้างรายเข้ามาอย่างต่อเนื่อง ช่วยให้การดำเนินชีวิตเป็นไปด้วยความสุข 

          ทว่า ปัญหาที่เจอตอนนี้ คือ ราคาวัสดุที่เพิ่มขึ้นจากแต่ก่อนมาก ไม่ว่าจะเป็นไม้ไผ่ ที่แต่ก่อน 2 ลำ 100 บาท นำมาตัดได้ 6 ท่อนเล็ก แต่เดี๋ยวนี้ตกลำละ 100 บาท ยังไม่รวมค่าต่างๆ อีก ทำให้ราคาต้นทุนสูงขึ้นจากเดิมมาก

 

          "จะมุ่งหน้าผลิตชิ้นงานต่อไป เพราะความสุขของป้าไม่ได้ขึ้นอยู่กับเงินทอง แต่ขึ้นอยู่กับการที่ป้าไม่ได้สร้างภาระให้ครอบครัว อีกทั้งยังเป็นการใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ด้วย"

 

 

----------

(หมายเหตุ : 'สานสุ่มดักปลา' ผันงานอดิเรก สู่รายได้หลัก-อนุรักษ์ภูมิปัญญา : คอลัมน์ เกษตรทำกิน : โดย ... ปัญญาพร สายทอง)

----------