ส้วม...กลิ่นประชาธิปไตย | คมชัดลึก

                ยามลมโชย กลิ่นเบา เบาจากห้องน้ำของโรงเรียนที่มีอยู่ 2-3 หลัง ลอยคละคลุ้งเข้าจมูกครูและนักเรียนโรงเรียนบ้านโนนทรายคำ อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร จนยากจะทานทน ประกอบกับนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการ โครงการ “ส้วมสุขสันต์ในโรงเรียน” ที่ต้องการพัฒนาห้องน้ำในโรงเรียนให้ได้มาตรฐานใน 3 เรื่อง คือ สะอาด เพียงพอ และปลอดภัย ส่งผลให้โรงเรียนบ้านโนนทรายคำเลือกที่จะใช้ส้วมเป็นสื่อในการปลูกฝังให้นักเรียนสัมผัสกับระบอบประชาธิปไตย ผ่านการทำความสะอาดห้องน้ำ จนได้รับรางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2 ในโครงการสร้างสำนึกพลเมือง (Project Citizen) 4 ภูมิภาค (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) จากสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.)

                 นายประกิต ศรีกูลกิจ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านโนนทรายคำ เล่าว่า นักเรียนที่ใช้บริการห้องน้ำมีตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาลจนถึงมัธยมศึกษาปีที่ 3 ทำให้เกิดความสกปรก มีเชื้อโรคและกลิ่นเหม็น เพราะนักเรียนบางส่วนใช้ห้องน้ำแล้วทำความสะอาดไม่เรียบร้อย ขาดความใส่ใจ จึงมีแนวคิดจะปรับปรุงห้องน้ำให้ดีขึ้น ประจวบเหมาะกับนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการ จึงดำเนินการโดยเริ่มจากของบประมาณเพิ่มเติมเพื่อปรับปรุงโครงสร้างและภูมิทัศน์โดยรอบให้ดีขึ้น

                 หลังปรับปรุงกายภาพภายนอกเรียบร้อยแล้ว โรงเรียนได้ดำเนินการจัดประชุมครูและผู้ปกครองเพื่อร่วมกันคิดหาวิธีการแก้ปัญหา ก่อนจะสรุปตามที่ผู้ปกครองเสนอ โดยให้บูรณาการการสอนวิธีการใช้ห้องน้ำที่ถูกต้องและถูกสุขลักษณะในชั่วโมงเรียนแต่ละระดับชั้นเรียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งระดับชั้นอนุบาลและประถมศึกษา

                 ในส่วนการรักษาความสะอาดห้องน้ำ ผอ.ประกิต บอกว่า โรงเรียนเลือกใช้กิจกรรมกลุ่มสี เพื่อให้นักเรียนทุกคนมีส่วนร่วมในการทำความสะอาดห้องน้ำทุกวัน โดยจัดแบ่งนักเรียนเข้าสีต่างๆ แล้วแบ่งการทำความสะอาดสลับสับเปลี่ยนกันตามเวร แบ่งเขตการรับผิดชอบตามกลุ่มสี เช่น นักเรียนสีเขียวรับผิดชอบห้องน้ำหลังอาคารมัธยมศึกษาและรักษาความสะอาดบริเวณโดยรอบ เบื้องต้นมีการนำร่องกับนักเรียนระดับชั้น ม.2 จำนวน 36 คน แบ่งกันทำเวร 5 วัน จันทร์-ศุกร์วันละ 7 คน เมื่อประเมินการทำงานพบว่าได้ผลเป็นที่น่าพอใจ จึงเริ่มนำมาใช้กับนักเรียนทั้งหมด 262 คน โดยให้นักเรียนระดับชั้นสูงกว่าคอยดูแล และครูตรวจสอบการทำงานอีกชั้นหนึ่ง ผลการสอบถามความพึงพอใจการใช้ห้องน้ำของนักเรียนก่อนปฏิบัติการห้องน้ำสุขสันต์ มีความพึงพอใจน้อยมาก แต่หลังดำเนินโครงการพบว่ามีความพึงพอใจเพิ่มมากขึ้น

                 แต่ละวันกลุ่มสีที่รับผิดชอบในการทำความสะอาดจะต้องรายงานการทำงานหน้าเสาธงให้นักเรียนทั้งโรงเรียนรู้ เช่น มีคนทำงานกี่คน ผลการทำงานและข้อบกพร่อง หากพบว่านักเรียนคนใดไม่ให้ความร่วมมือหรือกลุ่มสีไหนมีคนทำงานน้อยก็จะนำเข้าสู่ที่ประชุมสภานักเรียน เพื่อร่วมกันหาแนวทางแก้ไขสิ่งที่เกิดขึ้น เมื่อมีการลงมติอย่างไรประธานนักเรียนจะรายงานหน้าเสาธงให้ทราบโดยทั่วกัน ซึ่งอาจจะต้องมีการทำโทษบ้าง เช่น ให้ทำความสะอาดห้องน้ำเป็นเวลา 3 วัน เป็นต้น ส่งผลให้เด็กที่ไม่ร่วมมือเกิดความละอายใจและหันกลับมาให้ความร่วมมือมากขึ้น ส่วนเด็กนักเรียนที่ให้ความร่วมมือดีจะมีการมอบรางวัลเพื่อเป็นขวัญกำลังใจในความรับผิดชอบต่อส่วนรวมให้เด็กด้วย ซึ่งรางวัลไม่ใช่สิ่งมีค่ามากมาย แต่เป็นอุปกรณ์การเรียน

                 “หลังใช้นโยบายให้นักเรียนทุกระดับชั้นหมุนเวียนกันทำความสะอาดห้องน้ำมาตลอดเป็นเวลา 5 ปี ไม่เพียงแต่ช่วยให้ห้องน้ำสะอาด เพียงพอและปลอดภัยเท่านั้น บริเวณโรงเรียนโดยส่วนรวมก็น่าอยู่ขึ้น เพราะนักเรียนใส่ใจกับการรักษาความสะอาดโรงเรียนมากขึ้น และสิ่งสำคัญคือ นักเรียนได้เรียนรู้การทำงานตามระบอบประชาธิปไตย เรียนรู้ที่จะรับฟังความคิดเห็นของคนอื่น และยอมรับมติของคนส่วนมาก มีวินัย รวมทั้งการมีจิตสาธารณะต่อสังคมส่วนรวมด้วย” ผอ.ประกิตกล่าวอย่างภาคภูมิ

                 ถึงวันนี้โรงเรียนบ้านโนนทรายนับว่าประสบความสำเร็จในการเปลี่ยนกลิ่นเหม็นของห้องน้ำให้กลายเป็นกลิ่นประชาธิปไตยหอมฟุ้งในจิตใจของนักเรียนได้เป็นอย่างดี โรงเรียนไหนที่มีปัญหาเรื่องนี้ ลองนำไปใช้ดู จะได้รับเชิดชูหน้าตาของโรงเรียน

.................................
(ส้วม...กลิ่นประชาธิปไตย โชยทั่ว ร.ร.บ้านโนนทรายคำ : คอลัมน์มองมุมใหม่)