๒๔๐ ปี 'วัดยานนาวา' วัดอันมีพาหนะดุจดั่งสำเภาข้ามโอฆะสงสาร | คมชัดลึก

 สันนิษฐานว่า สร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนกลาง ราวสมัย สมเด็จพระนเรศวรมหาราช แต่ไม่ปรากฏนามผู้สร้าง รวมทั้งมีข้อมูลทางประวัติศาสตร์หลายด้าน ในส่วนที่เกี่ยวข้องกัน พอสันนิษฐานได้ว่า "วัดคอกควาย" หรือ "วัดยานนาวา" สร้างขึ้นในยุคสมัยเดียวกัน หรือใกล้เคียงกันกับ วัดในสมัยอยุธยาตอนกลาง อีกหลายๆ วัด อาทิ วัดพระศรีสรรเพชญ์ วัดไชยวัฒนาราม วัดโลกยสุธาราม วัดกุฎีดาว วัดหน้าพระเมรุราชิการาม ใน จ.พระนครศรีอยุธยา วัดปากน้ำภาษีเจริญ วัดค้างคาว ซึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามวัดเขมาภิรตาราม จ.นนทบุรี วัดคงคาราม ใน อ.โพธาราม จ.ราชบุรี วัดหนัง วัดราชโอรส วัดนางนอง ในกรุงเทพมหานคร และวัดพิชัยนาวาส หรือวัดบันเชี่ยน ใน จ.ชัยนาท เป็นต้น

 เอกสารบางฉบับระบุว่า ในสมัยกรุงธนบุรี ประมาณ พ.ศ.๒๓๑๙ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามวัดใหม่ว่า "วัดคอกกระบือ" และทรงสถาปนาเป็นพระอารามหลวง เพื่อเป็นที่สถิตของพระราชาคณะ

 ขณะที่เอกสารบางฉบับ ระบุเกี่ยวกับเรื่องการเปลี่ยนนามวัดว่า เกิดขึ้นในสมัย สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ ๑ ในช่วงที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานวิสุงคามสีมา และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระอุโบสถขึ้นใหม่ แล้วพระราชทานนามวัดนี้ใหม่ว่า   "วัดคอกกระบือ"

 ต่อมาในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ ได้เปลี่ยนนามเป็น "วัดญาณนาวา" จากนั้นหลัง พ.ศ.๒๔๗๗ ปรากฏในเอกสาร สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ระบุนามวัดเป็น "วัดยานนาวา"  และใช้นามนี้ มาจนถึงปัจจุบัน

 สำหรับราชทินนาม วัดญาณนาวาราม ที่ต่อมากลายเป็น วัดยานนาวา นั้น พระพรหมวชิรญาณ (ประสิทธิ์ เขมงฺกโร) กรรมการมหาเถรสมาคม ที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค ๑๐ เจ้าอาวาสวัดยานนาวา อธิบายว่า

 สาเหตุมาจากได้มีการเขียนเพี้ยนจาก "ญาณ ญ.-หญิง" มาเป็น "ยาน-ย.ยักษ์" และคำว่า "ราม" ก็หายไป  โดยเริ่มตั้งแต่ประมาณ พ.ศ.๒๔๕๑ เป็นต้นมา

 วัดยานนาวา ได้รับการสถาปนาให้เป็นพระอารามหลวง ในสมัยกรุงธนบุรี ลุถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ กล่าวได้ว่า เป็นช่วงที่วัดยานนาวาได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่และเล็กหลายครั้งหลายคราว ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างหมู่กุฏิสงฆ์ และให้ปฏิสังขรณ์พระอารามส่วนที่ทรุดโทรม กับทรงมีพระดำริว่า พระอุโบสถเดิมมีขนาดเล็ก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้บูรณปฏิสังขรณ์ และขยายพระอุโบสถให้มีขนาดใหญ่ขึ้น  รวมทั้งทรงมีพระราชประสงค์จะสร้างพระสถูปเจดีย์ ไว้ที่ วัดคอกกระบือ เพื่อเป็นอนุสรณ์ในการที่พระองค์ทรงใช้เรือสำเภาขนสินค้าไปทำมาค้าขายที่เมืองจีน และประเทศต่าง ๆ

 โดยทรงมีพระราชดำริว่า ต่อไปในภายหน้า รูปลักษณ์ของเรือสำเภาอาจจะเปลี่ยนไป คนรุ่นหลังอาจจะจดจำรูปลักษณ์ สำเภาจีน ที่พระองค์ทรงใช้เป็นพาหนะไม่ได้

 ดังนั้น เพื่อให้คนรุ่นหลังได้เห็น และจดจำรูปลักษณ์เรือสำเภาจีน ที่ทรงใช้เป็นพาหนะได้ กับทรงรำลึกถึงพระธรรมในเวสสันดรชาดกด้วย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระสถูปเจดีย์ มีฐานเป็นเรือสำเภาจีน พร้อมกับทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนาม “วัดคอกกระบือ” ว่า “วัดญานนาวาราม” ตามพระสำเภาเจดีย์ที่ทรงสร้างถวายไว้

 ส่วนนาม “วัดญานนาวารา” แปลว่า “ญาณอันเป็นพาหนะดุจดั่งสำเภาข้ามโอฆะสงสาร” ซึ่งสืบเนื่องมาจากมหาชาติคำหลวง เรื่องพระเวสสันดรชาดก ตอน พระเวสสันดร ทรงตรัสเรียกกัณหาและชาลี ให้อุทิศตนร่วมกับพระบิดา สร้างมหากุศลอันเป็นเสมือนสำเภาใหญ่ พามนุษย์ข้ามโอฆะสงสาร ไปสู่พระนิพพาน กับทั้งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างรูปหล่อสัมฤทธิ์พระเวสสันดร กัณหา และชาลี ไว้บนพระสำเภาเจดีย์ด้วย

 แม้ว่านาม “วัดญานนาวาราม” ที่ต่อมาเลือนมาเป็น “วัดยานนาวา” แต่ก็ยังมีความหมายใกล้เคียงกับชื่อเดิม คือ “วัดอันมีพาหนะดุจสำเภาในการที่จะนำพาเวไนยสัตว์ให้ข้ามพ้นโอฆะสงสาร”

 ต่อมารูป พระสำเภาเจดีย์ วัดยานนาวา ได้กลายมาเป็นต้นแบบในการสร้าง พระสำเภากระจาดใหญ่ ในงานพระราชพิธีเทศน์มหาชาติ ในสมัยรัชกาลที่ ๔ และรัชกาลที่ ๕ ที่จัดขึ้นที่หน้าพระที่นั่งสุทไธสวรรย์ มาตั้งแต่บัดนั้น

 พ.ศ.๒๕๒๕ ช่วงครบรอบ ๒๐๐ ปี ของการสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ กรมศิปากร ได้ส่งเจ้าหน้าที่มาสำรวจศิลปะโบราณวัตถุในย่านยานนาวา และสาทร

 หลังจากนั้นได้ขอขึ้นทะเบียนอนุรักษ์ศิลปะโบราณวัตถุในพระอารามวัดยานนาวา จำนวน ๔ รายการ ในปี ๒๕๒๖ ประกอบด้วย  

 ๑.พระสำเภาเจดีย์ ซึ่งถือได้ว่า เป็นศิลปะโบราณวัตถุเพชรน้ำหนึ่ง ของชาติ และของพระพุทธศาสนา
   
 ๒.ที่นั่งประทับ คุมการก่อสร้างพระสำเภาเจดีย์ของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

 ๓.เก๋งจีน และ ๔.พระอุโบสถ
 
 อย่างไรก็ตาม ระหว่างวันที่ ๒๓-๒๔ พฤษภาคม ๒๕๕๒ นี้ ที่วัดมี งานสมโภชพระอารามหลวงวัดยานนาวา ครบ ๒๔๐ ปี พิธีทำบุญอุทิศอดีตเจ้าอาวาส และบุพการีวัดยานนาวา พิธีมอบทุนการศึกษา พระภิกษุสามเณร นักเรียน นิสิต และนักศึกษา ประจำปี ๒๕๕๒ และงานทำบุญอายุวัฒนมงคล ๖ รอบ ๗๒ ปี พระพรหมวชิรญาณ  ปัจจัยที่มีผู้นำมาถวาย สมทบทุนบูรณะพระอารามหลวงวัดยานนาวา และมอบเป็นทุนการศึกษา พระภิกษุสามเณร และนักเรียนนิสิตนักศึกษาทั้งหมด พุทธศาสนิกชนร่วมบุญได้ที่โทร.๐-๒๒๑๒-๖๑๘๐, ๐๘-๑๓๐๖-๓๙๖๙

เรื่อง - ภาพ... "ไตรเทพ ไกรงู"