รู้เท่าทันเข่าเสื่อม | คมชัดลึก

 “เข่าเสื่อม” จัดเป็นโรคสำคัญอันดับต้นๆ ในผู้สูงวัยที่ก่อให้เกิดความไม่สะดวกสบาย เจ็บปวดรำคาญ เสียบุคลิกภาพ เป็นอุปสรรคในการเดินทางท่องเที่ยวหาความสุขสำราญ ในชีวิตบั้นปลายอย่างยิ่ง ความเข้าใจในอวัยวะของเราเอง จะมีส่วนช่วยในการถนอมข้อเข่าด้วยตัวของเราเองได้เป็นอย่างดี
 ข้อเข่ามีองค์ประกอบที่สำคัญได้แก่
 1.กระดูกผิวข้อ จะอยู่ตามข้อต่อต่างๆ ของร่างกายที่มีการขยับ การเคลื่อนไหว ธรรมชาติที่ชาญฉลาดจึงออกแบบมาให้ผิวข้อมีความมัน แวววาว ราบเรียบและลื่น เมื่อมีการขยับของผิวสัมผัสจะช่วยลดแรงเสียดทาน มีลักษณะพิเศษไม่เหมือนกับกระดูกโครงสร้าง นั่นคือไม่มีระบบหลอดเลือดไปหล่อเลี้ยงการได้รับสารอาหาร อากาศ จึงต้องกระทำผ่านน้ำเลี้ยงที่อยู่ในข้อ
 2.น้ำเลี้ยงข้อ เป็นของเหลวใสแทรกอยู่ในช่องว่างตามข้อต่อในร่างกายที่มีการขยับได้ มีลักษณะเหนียว มีความข้นหนืดคล้ายกับไข่ขาวดิบ ในเข่าจะมีปริมาตร 3-5 ซีซี หรือประมาณ 1 ช้อนชา ถูกสร้างมาจากเซลล์เยื่อบุผิวข้อ หากปริมาณและคุณสมบัติของน้ำเลี้ยงข้อบกพร่องไป จะส่งผลกระทบต่อกระดูกผิวข้อ และเป็นสาเหตุทำให้เกิดภาวะข้อเสื่อมตามมาในท้ายที่สุด
 ในน้ำเลี้ยงข้อมีสารประกอบที่สำคัญตัวหนึ่ง มีชื่อเรียกทางการแพทย์ว่า “ไฮยารูโลแนน” ซึ่งแทรกตัวอยู่ในน้ำเลี้ยงข้อ และกระดูกผิวข้อ หากระดับของสารนี้มีอย่างพอเพียง ข้อเข่าเราจะสามารถคงสภาพได้อย่างสมบูรณ์
 สารไฮยารูโลแนนมีคุณสมบัติเด่นได้แก่
 1.ช่วยในการหล่อลื่น ลดการเสียดสีของกระดูกผิวข้อในเข่า กระดูกสะบ้า และกระดูกปลายเข่า ส่วนฟีเมอร์ และทิเบีย
 2.ช่วยกระตุ้นให้เซลล์เยื่อบุผิวข้อสร้างน้ำเลี้ยงข้อมาทดแทนน้ำเลี้ยงข้อที่เสื่อมสภาพ หรือพร่องไป
 3.ช่วยกระตุ้นการทำงานของเซลล์ผิวข้อให้สร้างเนื้อกระดูกผิวข้อขึ้นมาทดแทน
 4.ช่วยลดการอักเสบของเข่าได้ โดยการออกฤทธิ์ผ่านทางการหยุดยั้งการทำงานของเซลล์เม็ดเลือดขาว ซึ่งเป็นเซลล์ในระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย ตอบสนองต่อสิ่งแปลกปลอม
 สารไฮยารูโลแนนสังเคราะห์เป็นสารทดแทนน้ำเลี้ยงข้อ ไม่ใช่ยาต้านการอักเสบแบบ NSAID ที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย และไม่ใช่ยาต้านการอักเสบแบบสเตียรอยด์ จึงไม่ทำลายสภาพสมดุลของกระดูกผิวข้อ หมอนรองกระดูกหรือเอ็นในข้อ
 ในคนสูงอายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป การซ่อมแซมส่วนสึกหรอของร่างกายอาจทำได้ไม่เต็มที่ เหมือนช่วงวัยเด็กหรือวัยทำงานน้ำเลี้ยงข้อและสารไฮยารูโลแนนมีปริมาณลดลงและองค์ประกอบด้านความเข้มข้นรวมถึงคุณสมบัติที่ช่วยในการรักษาสมดุลของข้อลดน้อยถอยลง ก่อให้เกิดการสึกกร่อนของกระดูกข้อ และเกิดการฉีกขาดของหมอนรองข้อ นานนับปีเกิดการอักเสบมีกระดูกงอก ทำให้การเหยียด งอ ของข้อลดลง การสึกกร่อนจะเกิดมากขึ้นจนผิวข้อเสียหายและถูกทำลายหมดไป จนท้ายสุดต้องรับการการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม
 วิธีการถนอมเข่าให้มีอายุยืนนาน ได้แก่ การหมั่นออกกำลังกายสม่ำเสมอ เพื่อกระดูกผิวข้อที่แข็งแรง การบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าให้มีความแข็งแกร่ง ช่วยแบ่งเบาภาระของกระดูกผิวข้อ, การควบคุมน้ำหนักช่วยลดแรงกระแทกต่อข้อเข่า, หลีกเลี่ยงการนั่งงอเข่าต่อเนื่อง ต้องมีการขยับเปลี่ยนอิริยาบถ เหยียดเข่าบ้าง ลุกเดินเวลาเข้าประชุม หรือนั่งทำงาน เพื่อให้ข้อเข่าได้มีการเคลื่อนไหว
 การป้องกันภาวะข้อเข่าเสื่อม หรือเริ่มเสื่อมไปบ้างแล้ว ควรทำอย่างไร อีกทางเลือกหนึ่งซึ่งได้รับการยอมรับในปัจจุบันนั่นคือ การเติมน้ำเลี้ยงข้อเข่า หรือสารไฮยารูโลแนนเข้าไปในข้อเข่าเพื่อทดแทนน้ำเลี้ยงข้อที่มีการลดลง วิธีนี้เป็นการนำน้ำเลี้ยงข้อสังเคราะห์ซึ่งมีลักษณะและคุณสมบัติใกล้เคียงกับน้ำเลี้ยงข้อปกติ มาช่วยในการป้องกันและรักษา เพื่อช่วยลดแรงเสียดทาน และกระตุ้นให้เกิดการสร้างน้ำเลี้ยงข้อขึ้นมาใหม่ การฉีดน้ำเลี้ยงข้อเข้าไปในหัวเข่าจะเว้นระยะห่างกัน 1 สัปดาห์ นาน 3-5 สัปดาห์ หรือสามารถฉีดครั้งเดียวในผู้มีลักษณะข้อเข่าใหญ่ ซึ่งมีผลการรักษาอยู่ได้นานประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปี ขึ้นอยู่กับสภาวะข้อเสื่อม จุดประสงค์เพื่อช่วยหล่อลื่นและกระตุ้นเซลล์เยื่อบุข้อให้ทำการสร้างน้ำเลี้ยงข้อเข่าที่ปกติขึ้นมาทดแทน เป็นวิธีที่ปลอดภัย โดยการฉีดนั้นกระทำโดยแพทย์ที่มีความชำนาญด้านข้อเข่า แพทย์จะเลือกให้น้ำเลี้ยงข้อเข่านี้กับผู้ที่ได้รับการรักษาโดยการรับประทานยา ออกกำลังกาย ควบคุมน้ำหนักมาแล้ว แต่ยังไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร
ข้อจำกัด
 1.ไม่ฉีดในผู้มีข้อเข่าปกติ ได้แก่ เด็ก และวัยรุ่น
 2.ผู้ป่วยที่มีการแพ้ต่อสารชนิดนี้ ซึ่งพบได้น้อยมาก โดยส่วนใหญ่มักเป็นการแพ้ต่อสารประกอบที่ใช้ในการสังเคราะห์ ได้แก่ การแพ้โปรตีนในสัตว์ปีก เป็นต้น
 3.ผู้ที่มีการติดเชื้อในข้อเข่า
 4.ข้ออักเสบ จำพวกข้ออักเสบแบบเกาต์, รูมาตอยด์ ที่ยังอยู่ในระยะอักเสบเฉียบพลัน
ผศ.นพ.จิระเดช  ตุงคะเศรณี
โรงพยาบาลพญาไท โทร. 1772