นกยอดหญ้าหัวดำ | คมชัดลึก

                  นกเกาะคอนที่อพยพมาหากินตามทุ่งส่วนใหญ่มักมีพฤติกรรม “มุด” (ภาษาอังกฤษเรียกว่า skulk) อาศัยอยู่ตามพงหญ้ารกทึบ จะออกมาที่โล่งหน่อยก็เฉพาะตอนเช้าตรู่ที่แดดยังไม่ร้อน หรือช่วงเย็นๆ เท่านั้น หากใครคิดดูนกทุ่งในช่วงฤดูหนาวแล้วตื่นสาย แน่นอนว่าคงจะพลาดนกหลายชนิดไปโดยปริยาย แต่ย่อมต้องได้เห็น นกยอดหญ้าหัวดำ (Stejneger’s Stonechat) ที่ชอบเกาะเด่นกลางแดด ต่างจากนกทุ่งส่วนใหญ่เป็นสิ่งปลอบใจ

                   นกยอดหญ้าหัวดำถูกแยกชนิดมาแล้วถึงสองครั้งสองครา โดยครั้งแรกแยกออกจากชนิดหลัก Common Stonechat (Saxicola torquata) ส่วนครั้งที่สองถูกแยกออกจาก Siberian Stonechat (S. maurus) ในแถบเอเชียกลาง แม้จะมีอุปนิสัยและสีสันคล้ายกัน แต่ผลการวิเคราะห์ทางดีเอ็นเอบ่งบอกว่า เจ้า Stejneger’s Stonechat ที่พบในเอเชียตะวันออกนั้น วิวัฒนาการแตกแขนงออกมาจากบรรพบุรุษร่วมกันหลายล้านปีก่อนชนิดอื่นๆ จะกำเนิดขึ้นมาเสียอีก ไม่ได้มีเชื้อสายใกล้ชิดกับ Siberian Stonechat ที่กระจายพันธุ์ติดกันแต่อย่างใด

                   นกยอดหญ้าหัวดำในชุดขนนอกฤดูผสมพันธุ์ทั้งสองเพศมีลักษณะคล้ายกัน โดยมีลำตัวด้านบนเต็มไปด้วยลายสีน้ำตาล มีแถบคิ้วจางๆ อกสีส้มเรื่อๆ ใต้ท้องสีขาว มีแถบปีกสีขาว (แต่บางครั้งสังเกตเห็นยาก) มีใต้คอสีขาว ส่วนตัวผู้มักมีขนสีดำเปรอะบริเวณใบหน้าด้วย ตัวผู้ในชุดขนฤดูผสมพันธุ์มีหัวและลำตัวด้านบนสีดำตามชื่อ อกมีสีส้มสด ซึ่งนกบางตัวก็อาจอยู่ในชุดขนนี้ตลอดทั้งปี

                   ในประเทศไทยมีรายงานทั้งหมดสองชนิดย่อย คือ stejnegeri ที่อพยพมาในช่วงฤดูหนาว พบได้ง่ายมากตามทุ่งโล่งทั่วประเทศ ส่วนชนิดย่อย przewalskii มีสีส้มที่อกยาวลงไปถึงท้อง แต่ชนิดย่อยนี้เป็นนกประจำถิ่นที่พบได้เฉพาะบนดอยทางตอนเหนือสุดของประเทศ เช่น ดอยอ่างขาง

                   นกยอดหญ้าหัวดำมักเกาะนิ่งตามกิ่งไม้โล่งๆ หรือยอดหญ้า เมื่อมันพบแมลงจะบินลงไปบนพื้นดินเพื่อจับกิน ยามตกใจจะขยับปีกพร้อมทั้งกระดกและแพนหางเป็นจังหวะอย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่พบในนกยอดหญ้าและนกเขนหลายชนิดที่มีเชื้อสายใกล้ชิดกัน

                   นกยอดหญ้าหัวดำทำรังวางไข่ทางตะวันออกของไซบีเรีย มองโกเลีย ไปจนถึงญี่ปุ่น และอพยพลงมายังทวีปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในฤดูหนาว ในต่างประเทศพบว่ามันถูกนกคัคคูพันธุ์ยุโรป (Eurasian Cuckoo) วางไข่ในรังด้วย

.........................................
(คอลัมน์นกป่าสัปดาห์ละตัว : นกยอดหญ้าหัวดำ)