ใบไม้ร่วงที่แคชเมียร์
ท่องไปกับใจตน : ใบไม้ร่วงที่แคชเมียร์ : เรื่องและภาพ...ธีรภาพ โลหิตกุล
เมืองไทยเราไม่มีฤดูใบไม้ร่วง (Autumn) แต่ใครที่เคยไปสัมผัสฤดูนี้มาแล้วในต่างแดน จะรู้ดีว่ามันช่างเป็นฤดูกาลแห่งความขัดแย้งรุนแรงเสียเหลือเกิน ระหว่างความฝันกับความเหงา และความงามกับความหนาว เพราะใบไม้ตามถนนหนทาง ถ้าไม่เปลี่ยนสีเป็นแดง ส้ม อมเหลืองและเขียว สวยสราญตา ก็มักร่วงหล่นลงมาราวกับผืนพรมธรรมชาติในจินตนาการ แต่ความเป็นจริงอันโหดร้ายที่คอยรั้งความฝันของเรา ไม่ไห้เตลิดเปิดเปิงจนเกินไป คือฤดูใบไม้ร่วงมักเชื้อเชิญให้ทั้งความเหงาและความหนาวมาเยือนเราได้ง่ายเหลือเกิน
ผมเคยสัมผัสอารมณ์นี้มาแล้วในยุโรป แต่ไม่นึกฝันว่าจะได้ไปพบพานอีกครั้งที่ แคชเมียร์ บนเส้นทางจากเมืองศรีนาคาร์ (หรือ ศรีนคร) มุ่งสู่ “โซนามารค” ท้องทุ่งกว้างทางตะวันออกเฉียงเหนือของศรีนาคาร์ ซึ่งในอดีตเคยเป็นชุมทางการค้าในภูมิภาคเอเชียกลางมาก่อน
ระยะทางราว 80 กิโลเมตร ลัดเลียบ “สินธุ” สายน้ำแห่งอารยธรรมโลกอันน่าตื่นตาตื่นใจ สลับกับลำห้วยน้อย ลำธารเล็กนับไม่ถ้วนสายที่ไหลมาบรรจบ โดยมีผืนป่าเปลี่ยนสีแต่งแต้มตระการตา บางช่วงตอน ธรรมชาติจัดวางตัวเองอย่างดีราวกับสวนเซนของชาวอาทิตย์อุทัย เสน่ห์ของการไปโซนามารค ไม่ได้อยู่ที่การเร่งรีบให้ถึงปลายทาง แต่อยู่ที่การแวะชมวิวสายน้ำ ลำธาร และบ้านไม้สีคลาสสิกของชาวนาแคชเมียร์ไปเป็นระยะๆ
ความจริงแค่รู้ว่าแม่น้ำที่ขนาบข้างเราไปตลอดทางคือ “สินธุ” (Sindh) ผมก็หูผึ่ง เพราะนอกจากเป็นบ่อเกิดอารยธรรมสำคัญของโลกแล้ว สายน้ำนี้คือที่มาของชื่อประเทศอินเดีย เพราะนับเนื่องแต่โบราณกาล ชาวเปอร์เชียออกเสียงเรียก “สินธุ” ว่า “อินดู” แต่พวกฮอลันดาออกเสียงว่า “อินดาส” อังกฤษออกว่า “อินเดีย” จนกลายมาเป็นชื่อประเทศอินเดีย และชื่อเรียกชาวอินเดีย ในความหมายว่านี่คือดินแดนและผู้คนแห่งลุ่มน้ำสินธุ
ในขณะที่ชาวอินเดียเรียกตนเองมาแต่ไหนแต่ไรว่า “ภารตะ” มาจากคำว่า “ภรต” อันเป็นพระนามของกษัตริย์ ผู้เป็นปฐมวงศ์ “ปาณฑพ” ในมหากาพย์เก่าแก่เรื่อง ”มหาภารตยุทธ” จึงไม่น่าแปลกใจ ที่ชื่อยอดนิยมอันดับหนึ่งตลอดกาลของชายชาวอินเดีย คือ “ภรต” (ออกเสียงแบบอินเดียว่า “บารัต”) ส่วนผู้หญิงนิยมชื่อ “ภารตี” มาตราบจนวันนี้
สายวันนั้น แม้ความแปรปรวนของสภาพอากาศจะทำให้ฝนตกในเดือนที่ไม่น่าจะตกในแคชเมียร์ แต่ผมก็อดไม่ได้ ที่จะขอจอดรถแล้วกางร่มลงไปชมความยิ่งใหญ่ของสายน้ำต้นรากอารยธรรมอินเดียให้เต็มตา ก่อนจะถึงจุดหมายคือ “โซนามารค” ซึ่งแปลว่าท้องทุ่งสีทอง ซึ่งถือเป็นท้องทุ่งทางทิศอีสานสุดๆ ของหุบเขาแคชเมียร์ ที่มีชาวมุสลิมอยู่หนาแน่น พ้นจากนี้ไปจะเข้าสู่เขตที่ราบสูงลาดัค ที่มีชาวพุทธนิกายวัชรยาน (แบบทิเบต) อาศัยอยู่เป็นส่วนใหญ่ ส่วนชาวฮินดูมักรวมกันอยู่ที่หุบเขาจัมมู ทางตอนใต้ สรุปแล้วคำว่า “แคชเมียร์” ประกอบด้วย หุบเขาแคชเมียร์ หุบเขาจัมมู และที่ราบสูงลาดัค
โซนามารคจึงได้ชื่อว่า “ประตูสู่ลาดัค” (หรือทิเบตน้อย) ซึ่งผู้คนนิยมมาเที่ยวชมธรรมชาติ เดินป่า ปีนเขา ขี่ม้าชมกลาเซียร์ หรือธารน้ำแข็ง แบบไปเช้า-เย็นกลับ ทีแรกผมสงสัยว่าสวยอย่างนี้ทำไมเขาไม่พักค้างกันให้สบายใจ คำตอบคือ โซนามารคอยู่สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางถึง 2,740 เมตร ขนาดหน้าร้อนอากาศยังเย็นๆ พอเข้าฤดูใบไม้ร่วงเดือนตุลา ยิ่งหนาวจับจิต ที่พักน่ะมี แต่คนพักค้างจริงๆ มีน้อย
ถ้าอย่างนั้น คนที่ไม่ชอบขี่ม้า เดินป่า ปีนเขา จะไปทำไม คำตอบที่ผมได้จากการมาเห็นจริง คือแค่ชมความงามของธรรมชาติระหว่างทางสู่โซนามารคก็เกินคุ้มแล้ว ความจริงวันนั้นผมและเพื่อนร่วมทางก็แค่ไปอาศัยทานเที่ยงที่โซนามารค แล้วก็กลับ เพราะคุณฝนเธอเล่นทะเลาะไม่เลิก ตกๆ หยุดๆ จนไม่มีใครมีอารมณ์ไปขี่ม้าชมกลาเซียร์ กว่าฟ้าจะเปิดก็ตกบ่ายตอนขากลับสู่ศรีนาคาร์ เราจึงได้สัมผัสความงามสุดๆ ของฤดูใบไม้ผลิที่แคชเมียร์เต็มตา
แต่บางห้วงยามที่เห็นใบไม้ต้องลมหนาวจนหมุนคว้าง ก่อนร่วงหล่นลงเกลื่อนกร่นพื้นพสุธา ชวนให้นึกถึงคำร้องในบทเพลง “แม่สาย” ที่ครูศรีสวัสดิ์ พิจิตรวรการ รจนาได้เหงาและงาม สุดๆ จนกรีดและคว้านเข้าไปในส่วนลึกของหัวใจ
...ใบไม้ร่วงควงพลิ้วปลิวผล็อย ฝันเคลิ้มคล้อยล่องลอยตามลม ฝันถึงวันถึงคืนรื่นรมย์ โอ้ละหนาอารมณ์ ต้องหวานอมขมกลืน โอ้อดีต หวีดวอนมา เรียกให้ข้า พาไปคืน คืนใจรักเศร้าสุดฝืน สะอื้นอกตรม
ลมหนาวเจ้ายังพัดพายพลิ้ว ฝันหวานหวิวลิ่วลอยตามลม มนต์เหมันต์นั้นมีมีดคม กรีดและคว้านอารมณ์ ผ่าอกตรมล้มตาย โอ้อนาถ ทาสชีวา อยากบากหน้า มาเชียงราย คืนใจรักให้แม่สาย ห่มกายฝากธาร
ฮัมเพลงนี้แล้วอดไม่ได้ ที่จะหวนคิดถึงพี่ป้าน้าอา จากอยุธยา ลพบุรี ตอนที่ออกจากศูนย์พักพิง กลับไปบ้านเมื่อน้ำแห้งแล้ว ความเป็นจริงของชีวิตที่บางครอบครัวต้องล้มละลายเพราะนาล่ม ลูกชายลูกสาวตกงาน คงจะกรีดและคว้านอารมณ์ของพวกเขา ยิ่งกว่าในบทเพลงนี้เสียอีก
------------------------------------
(ท่องไปกับใจตน : ใบไม้ร่วงที่แคชเมียร์ : เรื่องและภาพ...ธีรภาพ โลหิตกุล)