วันเฉลิมฯมีครั้งแรกในรัชกาลที่ 4 | คมชัดลึก

                  วันเฉลิมพระชนมพรรษา หมายถึง วันคล้ายวันพระบรมราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เป็นพระราชพิธีที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทรงพระราชดำริจัดขึ้นครั้งแรกในรัชกาลของพระองค์

                  สมเด็จฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ และพระยาอนุมานราชธน ทรงวินิจฉัยไว้ในบันทึกเรื่องความรู้ต่างๆ ว่า เฉลิมพระชันษา เป็นทำบุญอายุตามสุริยคติ ฉลองพระชันษา เป็นทำบุญอายุตามจันทรคติ คำนี้จะใช้แต่รัชกาลที่ 4 ลงมา คำ เฉลิมฉลอง เห็นจะมีมานานแล้ว แต่คำ ฉลอง ใช้มากกว่า

                  พระยาอนุมานราชธน ยังเล่าเรื่องฉลองวันเกิดในหนังสืออังกฤษว่า น่าจะมาจากอียิปต์ เพราะมีประเพณีฉลองวันเกิดของทวยเทพ พระราชาและพระราชินี พวกคริสตังรุ่นแรกไม่นิยมฉลองวันเกิด เพราะถือว่าเกิดเป็นมนุษย์เป็นความทุกข์ ไม่ควรแสดงความยินดีปรีดา ภายหลังชาวยุโรปจึงได้ถือวันฉลองวันเกิดเป็นประเพณีสืบมา

                  พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 พระราชทานพระบรมราชาธิบายไว้ในหนังสือพระราชพิธีสิบสองเดือน ว่า

                  "การทำบุญวันเกิดทุกๆ ปี ในเมื่อบรรจบรอบตามทางสุริยคติกาล เช่นทำกันอยู่ทุกวันนี้เกิดขึ้นโดยพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงทำเป็นต้นเดิมมาแต่ยังทรงผนวชใช่ว่าจะตามอย่างฝรั่งหรืออย่างจีน ด้วยทรงพระราชดำริเห็นว่าการซึ่งมีอายุมาถึงบรรจบครบรอบปีไม่ตายไปเสียก่อน เป็นลาภอันอุดมอย่างหนึ่ง ซึ่งเป็นที่ควรยินดี...และควรที่จะทำใจให้เป็นที่ตั้งแห่งความไม่ประมาท..."

                  วันเฉลิมพระชนมพรรษาครั้งรัชกาลที่ 4 เดิมมีเพียงเจริญพระพุทธมนต์และเลี้ยงพระ เพิ่งทรงทำเป็นพิธีใหญ่เมื่อเจริญพระชนมายุครบ 60 พรรษา แล้วรัชกาลต่อๆ มา ได้ถือเป็นราชประเพณีแต่ปรับตามยุคสมัย