มารู้จัก..โรคเอ็มเอส | คมชัดลึก

 ประกอบด้วย สมอง และไขสันหลัง ซึ่งทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางควบคุมส่วนต่างๆ ของร่างกาย เนื่องจากปลอกหุ้มเส้นประสาท หรือไมอิลิน (Myelin sheath) ถูกทำลาย จนเกิดอาการอักเสบขึ้น ทำให้นำสัญญาณของเส้นประสาทจากสมองส่วนต่างๆ ของร่างกายเสียไป
 ถึงแม้ว่าเซลล์ของระบบประสาทส่วนกลาง จะซ่อมแซมและทดแทนความเสียหายของปลอกหุ้มประสาทได้หลังจากเกิดอาการของโรคเอ็มเอสแต่ละครั้ง แต่ก็มีขีดจำกัด และยังคงเหลือร่องรอยแผลเป็น (Scars) ไว้ตรงบริเวณที่ปลอกหุ้มประสาทนั้น ทำให้ประสิทธิภาพในการนำสัญญาณของเส้นประสาทลดลง
 ยิ่งจำนวนแผลเป็นเพิ่มขึ้นเท่าไร ยิ่งทำให้อาการของโรคเกิดแบบถาวรยิ่งขึ้นเท่านั้น ดังนั้นเมื่อมีการสูญเสียเซลล์ถึงระดับหนึ่งจนร่างกายไม่สามารถชดเชยได้ ทำให้ผู้ป่วยโรคเอ็มเอสมีการเคลื่อนไหวและการประสานงานของร่างกายเสียไป ทั้งนี้ ความรุนแรงของโรคเอ็มเอสขึ้นกับระดับความเสียหายที่เกิดขึ้นกับสมองหรือไขสันหลัง
สาเหตุ
 ยังไม่ทราบแน่ชัด แต่เชื่อว่าน่าจะเกิดจากปัจจัยหลายๆ อย่างร่วมกัน ได้แก่ สภาพภูมิอากาศ การติดเชื้อไวรัส อายุ พันธุกรรม เชื้อชาติ เศรษฐานะ อาการของผู้ป่วยโรคเอ็มเอสจะมีตั้งแต่ระดับอ่อนจนถึงระดับรุนแรง ในแต่ละคนจะมีอาการไม่เหมือนกัน ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่ปลอกประสาทถูกทำลาย แต่อาการที่พบได้บ่อยของโรค มีดังนี้
 - การรับความรู้สึกผิดปกติ บางคนจะมีความรู้สึกเย็น ชา เจ็บแปลบผิดปกติ
 - การมองเห็นที่ผิดปกติไป เช่น ตามัวหรือการรับรู้สีที่ผิดปกติไป ส่วนมากจะพบในตาข้างเดียว มักมีอาการเจ็บเวลากลอกตาไปมาร่วมอยู่ด้วย
 - อาการเหนื่อยล้า เป็นอาการหนึ่งที่พบบ่อยที่สุดในผู้ป่วยโรคเอ็มเอส โดยผู้ป่วยจะมีความรู้สึกเหนื่อยล้า หมดแรง โดยที่ไม่สัมพันธ์กับความผิดปกติทางระบบประสาทที่เกิดขึ้น อาการเหนื่อยล้านี้อาจจะเกี่ยวข้องกับอาการซึมเศร้าที่พบร่วมได้บ่อยในผู้ป่วยเอ็มเอสด้วย
 - ความผิดปกติของการทำงานระบบกล้ามเนื้อ เช่น อาการเกร็ง อ่อนแรง หรือกล้ามเนื้อไม่มีแรง
 - ปัญหาเกี่ยวกับการควบคุมสมดุลของร่างกาย ทำให้มีปัญหาในการเดิน หรือมีอาการสั่น
 - ปัญหาเกี่ยวกับระบบขับถ่าย โดยเฉพาะปัญหาเกี่ยวกับการปัสสาวะออกไม่หมด กลั้นปัสสาวะไม่ได้ หรือท้องผูก
 - ปัญหาเกี่ยวกับเพศสัมพันธ์ เช่น อาการไม่สู้หรือไม่มีความรู้สึก
 - อาการปวดแปล๊บเหมือนถูกไฟฟ้าช็อต หรือปวดเรื้อรัง เช่นที่บริเวณแขนขาหรือหลัง
การรักษา
 ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาโรคเอ็มเอสให้หายขาดได้ ทำได้เพียงแค่รักษาตามอาการ โดยชะลอให้อาการต่างๆ ทุเลาลงโดยใช้กายภาพบำบัด โภชนาการที่ดี การพูดคุย และจิตบำบัด เป็นต้น หรือด้วยการให้ยาเพื่อลดอาการอักเสบหรือลดความรุนแรงของโรค หรือการให้ยากดภูมิคุ้มกันบางตัว อย่างไรก็ตาม คนที่เคยเป็นแล้วก็อาจกลับมาเป็นซ้ำได้อีก เพื่อเป็นการป้องกันการเป็นซ้ำและลดความรุนแรงของโรค ผู้ป่วยโรคเอ็มเอส จึงควรหลีกเลี่ยงสิ่งที่จะกระตุ้นให้เกิดอาการซ้ำ
การป้องกัน
 เนื่องจากยังไม่ทราบสาเหตุของการเกิดของโรคเอ็มเอสอย่างแน่ชัด จึงไม่สามารถหาวิธีการป้องกันโรคเอ็มเอสได้ ดังนั้นการดูแลใส่ใจสุขภาพตนเอง ออกกำลังกายสม่ำเสมอ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ครบ 5 หมู่ ไม่ดื่มสุรา ไม่สูบบุหรี่ พักผ่อนให้เพียงพอ และไม่เครียด น่าจะเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันตนเองให้ห่างไกลจากโรคเอ็มเอสและโรคร้ายอื่นๆ
โรคที่มีอาการคล้ายคลึงกับเอ็มเอส
 โรคนิวโรมัยอิลัยติสออฟติกา (Neuromyelitis optica) เป็นโรคที่มีการทำลายของไขสันหลัง และเส้นประสาทตาอย่างรุนแรง และผู้ป่วยจะมีอาการเป็นซ้ำได้บ่อย อาการแสดงจึงคล้ายเอ็มเอส แต่มีความรุนแรงของโรคมากกว่า และเมื่อมีรอยโรคแล้วจะฟื้นตัวกลับมาได้น้อยกว่า ในบางรายจะมีรอยโรคที่เนื้อสมองได้
 การตรวจทางรังสีวินิจฉัยจะพอแยกโรคจากเอ็มเอสได้ โดยในโรคนิวโรมัยอิลัยติสออฟติกาจะมีรอยโรคในไขสันหลังขนาดยาว และการตรวจเลือดและหรือน้ำไขสันหลังอาจจะพบภูมิคุ้มกันต่อโปรตีนที่ทำหน้าที่สมดุลน้ำในระบบประสาทส่วนกลาง (aquaporin-4) ซึ่งจะไม่พบภูมิคุ้มกันที่ผิดปกตินี้ในผู้ป่วยเอ็มเอส
 ความสำคัญในการแยกโรคนิวโรมัยอิลัยติสออฟติกา ออกจากเอ็มเอส เนื่องจากการรักษาและการพยากรณ์โรคที่แตกต่างกัน ยาที่ใช้ในการป้องกันการเป็นซ้ำของเอ็มเอส อาจจะทำให้โรคนิวโรมัยอิลัยติส-ออฟติกา เป็นรุนแรงมากขึ้น หรือเป็นซ้ำถี่ขึ้น
นพ.เมธา อภิวัฒนากุล
สถาบันประสาทวิทยา