พลิกมุมมอง...ผู้เสพยาคือเหยื่อ! | คมชัดลึก

       กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) คาดประมาณว่าในปี 2553 มีผู้ติดเชื้อเอชไอวีรายใหม่ที่เป็นผู้ใช้ยาเสพติดชนิดฉีดถึง 900 คน และเสี่ยงต่อการติดเชื้อชนิดอื่น แม้ประเทศไทยจะมีแผนลดอันตรายจากการใช้ยาเสพติด (Harm Reduction) ภายใต้การสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนโลก โดยเน้น 4 มาตรการหลัก ได้แก่ การให้เมธาโดนและสารทดแทนสารเสพติด การให้คำปรึกษาและตรวจคัดกรอง การให้ยาต้านไวรัสและการให้เข็มฉีดยาที่สะอาด ล้วนเป็นวิธีที่ยอมรับในระดับสากลทั้งสิ้น

       ใน 4 มาตรการ ประเทศไทยสอบตกเพียงมาตรการเดียว คือ การให้เข็มฉีดยาที่สะอาดที่ยังไม่สามารถดำเนินการได้เพราะมีแรงต้านจากหลายฝ่าย ทั้งที่หลายประเทศดำเนินการอย่างเปิดเผย ด้วยเหตุนี้ ระหว่างวันที่ 8-11 กันยายนที่ผ่านมา “คม ชัด ลึก” ได้รับเชิญจากกรมควบคุมโรค ไปศึกษาดูงานการลดอันตรายจากการใช้ยาเสพติด ที่เกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย  ดินแดนที่ประสบความสำเร็จทั้ง 4 มาตรการโดยเฉพาะในส่วนของการให้เข็มฉีดยาที่สะอาดแก่ผู้ใช้สารเสพติดชนิดฉีด

       โครงการดังกล่าวในอินโดนีเซีย ได้รับการยอมรับจากคณะกรรมการเอดส์ชาติและกระทรวงสวัสดิการสังคม นำเข้าสู่การให้บริการในระบบสาธารณสุขของรัฐในปี 2550 เริ่มนำร่องใน 14 จังหวัด รวมถึงเกาะบาหลี หลังจากที่ในปี 2547 รัฐบาลกลางได้ออกกฎหมายพิเศษดูแลเรื่องเอดส์โดยเฉพาะ และทำข้อตกลงกับเจ้าหน้าที่ตำรวจเพื่อให้สามารถเข้าไปทำงานในชุมชนได้โดยไม่ถูกจับกุม

       “เป็นเรื่องยากมากที่จะทำให้นักการเมืองและผู้บริหารระดับสูงของประเทศเข้าใจว่า โครงการแลกเปลี่ยนเข็มฉีดยาเป็นสิ่งปลอดภัย เพราะการใช้ยาเสพติดยังเป็นเรื่องผิดกฎหมาย จำเป็นต้องอธิบายให้ได้ว่า การให้เข็มที่สะอาดจะไม่ทำให้คนใช้ยาเสพติดแบบฉีดเพิ่มขึ้น ลดอัตราการติดเชื้อเอชไอวีในกลุ่มผู้ใช้ยาเสพติดแบบฉีดรวมถึงต้องอธิบายกับคนในสังคมและผู้นำศาสนาให้เข้าใจด้วย” พญ.เดียร์ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลบำบัดยาเสพติด กล่าว

       ปัจจุบันแม้การให้เข็มฉีดยาที่สะอาด คนในสังคมยังไม่ยอมรับ 100 % แต่ผลของการดำเนินงานแสดงให้เห็นว่า จำนวนผู้ใช้เฮโรอีนในบาหลีลดลงจาก 3,500 คนเหลือเพียงราว 800 คนและอัตราการก่ออาชญากรรมลดจาก 50% เหลือเพียง 0.1 % เท่านั้น

       ผู้ใช้ยาเสพติดชนิดฉีดสามารถมาขอรับเข็มฉีดยาได้ที่ศูนย์อนามัยในพื้นที่ โดยศูนย์อนามัยบาดุง เมืองคูตา ให้บริการในเรื่องนี้ควบคู่กับการให้สารเมธาโดนและกิจกรรมอื่นๆ ดร.ฟูตู เจอร์รี อีกา แพทย์ประจำศูนย์อนามัยบาดุง บอกว่า ผู้ใช้สารเสพติดชนิดฉีดมารับบริการทั้งหมด 262 ราย ยังรับบริการอยู่ในปัจจุบัน 57 ราย หายไปจากการรับบริการ 109 ราย ส่งต่อไปรับบริการที่อื่น 73 ราย เลิกยาเสพติดแล้ว 18 รายและเสียชีวิต 5 ราย

       การให้เข็มฉีดยา จะให้พร้อมกับกระดาษแอลกอฮอล์ ถุงยางอนามัย ที่จะบรรจุไว้ในซองกระดาษ ซองละ 5 ชุด ด้านนอกซองจะมีข้อความเกี่ยวกับเรื่องโรคเอดส์และโรคติดต่ออื่นๆ พร้อมข้อมูลติดต่อเจ้าหน้าที่ ในการรับเข็มผู้ใช้บางรายอาจมารับที่ศูนย์อนามัย แต่บางรายมีอาสาสมัครนำไปให้ในชุมชน เฉพาะเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา แจกเข็มฉีดยาพร้อมอุปกรณ์อื่นๆ จำนวน 493 ชุด ผู้ใช้ส่งเข็มกลับมายังศูนย์อนามัย 86 ชิ้น โดยเข็มที่ส่งกลับมาจะเก็บไว้ในขวดขนาดใหญ่ที่มีความปลอดภัย ก่อนนำไปทำลายด้วยการเผาเดือนละ 1 ครั้ง

       ดร.ฟูตู เจอร์รี อีกา อธิบายว่า ดำเนินการโครงการสำเร็จจะต้องแยกระหว่างผู้ค้ายาเสพติดและผู้ใช้ยาเสพติดที่ถือเป็นผู้ป่วยต้องได้รับการรักษา สำหรับอินโดนีเซีย กฎหมายเขียนไว้ให้วินิจฉัยโดยแพทย์ ด้วยการดูจากระดับสารเสพติดในเลือด ซึ่งผู้ค้าจะไม่มีปริมาณสารเสพติดในเลือด แต่หากคนหนึ่งคนเป็นทั้งผู้ค้าและผู้ใช้สารเสพติด แพทย์จะพิจารณาประวัติย้อนหลังว่าเคยมีประวัติใช้สารเสพติดมาก่อนและเป็นเหตุผลักดันให้ต้องกลายเป็นผู้ค้ายาเสพติดหรือไม่ หากรัฐบาลจะแก้ปัญหาเรื่องยาเสพติด จะต้องประกาศทำสงครามกับผู้ค้ายาเสพติด ไม่ใช่กับยาเสพติดหรือผู้ใช้ยาเสพติดที่เป็นเพียงเหยื่อ เป็นผู้ป่วย ไม่ใช่ผู้ก่ออาชญากรรม

       สำหรับในประเทศไทย การผลักดันโครงการให้เข็มฉีดยาเป็น 1 ใน 4 ของโครงการลดอันตรายจากการใช้ยา นพ.มานิต ธีระตันติกานนท์ อธิบดีกรมควบคุมโรค (คร.) กล่าวว่า คณะกรรมการเอดส์ชาติเห็นชอบให้ดำเนินการทดลองในบางพื้นที่ แต่ยังติดขัดเรื่องกฎหมายทำให้ไม่สามารถทำได้อย่างคล่องตัว อีกทั้ง สังคมยังไม่เข้าใจว่าการให้เข็มฉีดยาที่สะอาดจะช่วยลดอาชญากรรมและการติดโรคของกลุ่มผู้ใช้สารเสพติดได้ หากสังคมมองคนกลุ่มนี้เป็นผู้ป่วยไม่ใช่อาชญากร ก็จะช่วยเหลือพวกเขาได้ แต่ถ้าไม่ยอมรับก็แก้ปัญหาไม่ได้

       การลดอันตรายจากการใช้ยาเสพติดจะไม่ประสบความสำเร็จหากดำเนินการเพียง 3 ขา เฉพาะการให้เมธาโดนและสารทดแทนสารเสพติด การให้คำปรึกษาเพื่อตรวจคัดกรองและการให้ยาต้านไวรัส แต่ต้องทำให้ครบทั้ง 4 ขา รวมถึง การให้เข็มฉีดยาที่สะอาดด้วย