ย้อนดูหน้าตาแผ่นเสียง ซิงเกิล-ลองเพลย์
ยุคของการทำเพลงซิงเกิล หรือเพลงเดี่ยว กำลังย้อนกลับมาอีกครั้งเนื่องจากธุรกิจดาวน์โหลดที่กำลังเข้ามาแทนที่การขายแผ่นซีดี นักร้องลูกทุ่งในปัจจุบันถ้าเป็นนักร้องใหม่หรือไม่ใช่นักร้องที่เป็นเบอร์หนึ่งของค่าย จะยังไม่มีโอกาสทำเพลงทั้งชุดหรืออัลบั้มเหมือนแต่ก่อ
ดังนั้นจึงต้องทดลองทำเพลงมา 1-2 ซิงเกิลปล่อยออกมาเพื่อดูกระแสและให้บริการดาวน์โหลดก่อน จึงเป็นทางออกที่สำคัญในวันนี้ ในบางกรณีนักร้องดังบางคนก็ต้องทำเพลงลักษณะนี้ออกมาเพื่อเช็กกระแสเช่นกัน เมื่อเพลงมีทีท่าว่าจะไปได้ก็ทำเพลงออกมาให้เต็มชุด แต่ถ้าหากไม่โดนใจคนฟังก็ยังมีสิทธิ์เปลี่ยนแนวเพลงใหม่ ซึ่งจะเป็นการควบคุมต้นทุนการผลิตไม่ให้บานปลายเกินไป ในกรณีที่ออกแผ่นเต็มมาแล้วไม่ประสบความสำเร็จ
ย้อนไปเมื่ออดีต ธุรกิจเพลงไทยต่างก็ใช้วิธีการออกเพลงเป็นแผ่นซิงเกิลกันมาก่อนที่จะออกเต็มๆ ชุด ที่เรียกกันว่า อัลบั้ม เด็กสมัยใหม่หรือดีเจยุคนี้ อาจจะไม่รู้จักหรือไม่เคยเห็นแผ่นเสียงกันมาก่อน “คม ชัด ลึก”จะพาไปทำความรู้จักกับแผ่นซิงเกิลและลองเพลย์ ซึ่งปัจจุบันเลิกผลิตไปแล้วเกือบ 20 ปีที่ผ่านมา
แผ่นซิงเกิล (single) ที่เป็นที่นิยมแพร่หลายจะเป็นแผ่นเสียงไวนิลขนาด 7 นิ้ว บรรจุเพลงได้หน้าละ 1-2 เพลง และจะมีแผ่นที่เรียกว่า “แผ่นครั่ง” ขนาด 10 นิ้ว การดูแลรักษายาก ตกแล้วแตก จึงไม่เป็นที่นิยม การที่เป็นแผ่นเสียงเล็กนี้ ทำให้บางบทเพลงที่เนื้อหายาวไม่สามารถบรรจุลงในแผ่นหน้าเดียวได้ อาทิเพลง "ดาวลูกไก่” ของ พร ภิรมย์ จึงต้องมีท่อนจบในเพลงภาคแรกว่า “อยากรู้เรื่องก็ต้องเปิดหน้าสองฟังเอา” กลายเป็นเพลงภาค 1 ภาค 2 ไป
นักร้องบางคนสามารถหาเงินมาลงทุนทำแผ่นเองและเอาไปฝากขายตามร้านแผ่นเสียงได้ เพราะสมัยก่อนไม่มีระบบค่ายเพลงแบบทุกวันนี้ เมื่อเพลงในแผ่นซิงเกิลได้รับความนิยม จะมีการผลิตเป็นแผ่นลองเพลย์ (longplay) ขนาด 12 นิ้ว มีความยาวประมาณ 25 นาทีต่อหน้า ซึ่งเรียกกันว่าเป็น อัลบั้ม บรรจุเพลงได้มากกว่า 10 เพลง ซึ่งจะว่าไปแล้วเหมือนกับการทำแผ่นเพลงรวมฮิตของยุคนี้นั่นเอง
แผ่นเสียงต่างๆ เหล่านี้จะต้องนำไปเล่นกับเครื่องเล่นแผ่นเสียง ครั้นมาถึงยุคตลับเทปคาสเซ็ทมาแทนที่ แผ่นเสียงก็เริ่มหายไป โดยจะมีใช้เพียงในสถานีวิทยุเท่านั้น มาสู่ยุคของระบบดิจิทัลเข้ามาเต็มตัว การเข้ามาของแผ่นซีดีทำให้เทปคาสเซ็ทกลายเป็นวัตถุโบราณไปทันที แม้ว่าซีดีจะได้รับความนิยมยาวนานมาจนถึงทุกวันนี้ แต่ก็อาจจะถึงจุดจบได้เช่นกันเพราะการบีบอัดข้อมูลเพลงกลายเป็นไฟล์เล็กที่เรียกว่า เอ็มพีสาม (mp3) อาจจะเข้ามาแทนที่ ปัจจุบันเราสามารถฟังเพลงได้โดยไม่ต้องใช้เครื่องเล่นแผ่นซีดี โดยสามารถฟังได้จากโทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์หรือเครื่องฟังเอ็มพีสามขนาดพกพา
ส่วนสิ่งที่มาทดแทนแผ่นซิงเกิลนั้นจะกลับกลายเป็นสิ่งที่เรามองไม่เห็นเพราะมันคือเพลงต่างๆ ที่ค่ายเพลงนำมาให้บริการดาวน์โหลดกันนั่นเอง