คอนเสิร์ต 80 ปี จิตร ภูมิศักดิ์... “ดั่งเทียนผู้ถ่องแท้แก่คน” | คมชัดลึก

 เป็นเวลากว่า 44 ปี มาแล้วที่สังคมไทยสูญเสียนักคิด นักเขียน นักวิชาการ นักประวัติศาสตร์ ที่มีตำนานชีวิตเป็นอมตะ นาม “จิตร ภูมิศักดิ์” หากวันนี้จิตรยังคงมีชีวิตอยู่ เขาจะมีอายุครบ 80 ปี จิตร ภูมิศักดิ์ เสียชีวิตในวัยหนุ่มด้วยอายุเพียง 36 ปี ซึ่งในปัจจุบันสังคมไทยยังไม่มีบุคคลใดที่จะสร้างสรรค์ผลงานที่ทรงคุณค่ามากมายเทียบเท่าจิตรได้เลย ผลงานต่างๆ ของจิตร ยังคงได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่อย่างสม่ำเสมอ เป็นผลงานที่อยู่เคียงคู่กับกาลเวลา

 เรามิอาจปฏิเสธได้ว่าประชาชนไทยจำนวนไม่น้อยรู้จักจิตร จากผลงานเพลงของ สุรชัย จันทิมาธร หรือ หงา คาราวาน ที่แต่งไว้เมื่อปี พ.ศ. 2517 ซึ่งถูกนำมาบันทึกเสียงลงในแผ่นซิงเกิ้ลชุดประวัติศาสตร์ของวงคาราวาน ที่มีบทเพลงเพียงสี่เพลง และสองในสี่เพลงนั้นได้บันทึกเรื่องราวของจิตรไว้ นั่นคือบทเพลงที่ชื่อ "จิตร ภูมิศักดิ์" และ "เปิบข้าว" หงา คาราวาน ได้เล่าย้อนความทรงจำที่ได้รู้จักจิตร ว่า

 “เพลงจิตร ภูมิศักดิ์ พี่เสถียร จันทิมาธร เป็นคนแรกที่จุดประกายให้ผมรู้จักชื่อของจิตร เขาพูดเรื่องราวชีวิตของจิตรในฐานะปัญญาชนนักต่อสู้คนหนึ่งซึ่งหายตัวไปจนกระทั่งเสียชีวิตในชายป่า

 “ในตอนนั้นยังไม่มีใครเอาผลงานของจิตรมาตีพิมพ์ เรื่องราวเกี่ยวกับจิตรคล้ายเป็นความลึกลับที่มีคนพูดถึงกันในวงแคบๆ ยุคนั้นจะพูดถึงจิตรกันอย่างโจ่งแจ้งไม่ได้ คล้ายดังเสียงกระซิบด้วยซ้ำ เพราะสังคมไทยถูกปิด สื่อถูกปิดกั้น เพราะเราอยู่ภายใต้การปกครองของเผด็จการ

 “กระทั่งหลังเหตุการณ์ 14 ตุลา 16 ผมผันตัวเองจากการเขียนหนังสือมาเล่นดนตรี ช่วงนั้นขบวนการนักศึกษาได้เติบโตขึ้น การเมืองเริ่มเปิดกว้าง ทำให้การพิมพ์หนังสือเป็นไปได้อย่างอิสระ จำได้ว่าตอนนั้นมีหนังสือของจิตรพิมพ์ออกมาเผยแพร่มากมาย แต่ผมได้อ่านเพียงบางชิ้นบางตอน เล่มที่ผมได้อ่านอย่างจริงจังก็คือ "ศิลปะเพื่อชีวิต ศิลปะเพื่อประชาชน" ที่จิตรใช้นามปากกาว่า "ทีปกร" หนังสือเล่มนี้มีอิทธิพลทางความคิดในการทำงานเพลงของผมด้วย

 “ช่วงนั้นการเผยแพร่แนวคิดของจิตรเป็นไปอย่างรวดเร็ว และผมก็เริ่มแต่งเพลง "จิตร ภูมิศักดิ์" จากเรื่องที่รู้มาคร่าวๆ ในคราวนั้น” หงา คาราวาน เผยที่มาของบทเพลงนี้ว่า

 “เพลงจิตรผมได้แบ่งเป็นสองภาคส่วน ครั้งแรกที่แต่งมีเฉพาะท่อนแรกกับท่อนสุดท้าย ท่อนแรกขึ้นต้นว่า "เขาตายในชายป่า เลือดแดงทาดินเข็ญ" ท่อนสุดท้ายว่า "เขาตายในชายป่า เลือดแดงทาดินอีสาน" ตอนนั้นผมมีข้อมูลอยู่เพียงเท่านั้น คือรู้ว่าจิตรเข้าป่าแล้วถูกยิงตาย จึงเขียนได้แค่นั้น แต่รายละเอียดที่ใช้ในการเขียนท่อนสองและสาม เป็นข้อมูลที่ได้มาจาก นิสิต จิรโสภณ เขาเล่าเรื่อง เอารายละเอียดมาให้เพิ่มเติม ผมจึงได้ข้อมูลในการแต่งเพิ่มอีกสองท่อน เพลงจิตรจึงมีความสมบูรณ์

 “ส่วนทำนองเป็นเพลงพื้นเมืองของฝรั่ง มาจากเพลง Traffic ชื่อเพลง John Barley Corn กล่าวถึงตำนานของคนต้มเหล้าเถื่อนชื่อ จอห์น บาเลย์-คอร์น ทางการส่งตำรวจม้ามายิงตาย เป็นเพลงบัลลาด เราเอาลีลาเอาเมโลดี้ของเขามาใช้ในเพลงจิตร

 สำหรับบทเพลงเปิบข้าวที่ หงา คาราวาน หยิบเอาบางท่อนของบทกวีของจิตรที่ชื่อว่า "วิญญาณหนังสือพิมพ์ (คำเตือน...จากเพื่อนเก่าอีกครั้ง)" ในนามปากกา "กวี ศรีสยาม" มาสร้างสรรค์เป็นบทเพลง "เปิบข้าว" อันโด่งดัง หงา เล่าที่มาของเพลงนี้ว่า

 “เพลงเปิบข้าว ผมหยิบเอาบทกวีท่อนหนึ่งของจิตร ภูมิศักดิ์ เอามาใส่ทำนอง เหมือนกับการอ่านบทกวีเป็นเพลง จิตรนั้นไม่ได้ตั้งใจเขียนเป็นเพลง เขาเขียนเป็นบทกวี ผมตัดจากในหนังสือที่มีคนนำมาพิมพ์ซ้ำ เอาส่วนที่คิดว่าเป็นหัวใจมาเป็นเพลง ตอนหลังพบว่ามีต่างกันอยู่วรรคหนึ่งที่ร้องว่า จึงแปรรวงมาเป็นกิน ต้นฉบับเดิมคือ จึงแปรรวงมาเปิบกิน ตอนหลังผมก็พยายามร้อง มาเปิบกิน

 ทั้งสองบทเพลงนี้รวมทั้งบทเพลงอื่นๆ ของจิตร ภูมิศักดิ์ จะถูกนำมาขับขานบรรเลงอีกครั้งหนึ่งโดย หงา คาราวาน ในวาระสำคัญครบรอบ 80 ปี จิตร ภูมิศักดิ์ กับคอนเสิร์ตที่ชื่อว่า "ดั่งเทียนผู้ถ่องแท้แก่คน" ณ หอประชุมจุฬาฯ สถานที่ประวัติศาสตร์ที่ครั้งหนึ่ง จิตร ภูมิศักดิ์ เคยถูกจับโยนบกลงมาจากเวทีแห่งนั้น

 ด้าน คฑาวุธ ทองไทย หรือ ไข่ มาลีฮวนน่า อีกหนึ่งศิลปินเพื่อชีวิตที่จะนำสมาชิกวงมาลีฮวนน่ามาบรรเลง พร้อมกับบทเพลงอื่นๆ ของจิตร ภูมิศักดิ์ เล่าถึงจิตรว่า

 “ผมรู้จักจิตร ภูมิศักดิ์ ก็จากบทเพลงของพี่หงา คาราวาน การได้ฟังเพลงทำให้ผมต้องขวนขวายหาความรู้เรื่องราวชีวิตและผลงานของจิตร ภูมิศักดิ์ มาศึกษา ผมว่าจิตรเป็นอัจฉริยบุคคล ผลงานของจิตร ยิ่งใหญ่มาก ผมชอบประโยคของบทเพลงนี้ที่ว่า "คุกขังเขาได้แต่หัวใจอย่าปรารถนา" ยุคนี้สมัยนี้ผมว่าคนที่มีอายุในวัย 36 ปีไม่มีใครสร้างสรรค์ผลงานได้ยิ่งใหญ่เท่าจิตรอีกแล้ว ขนาดถูกคุมขังอยู่ในคุก จิตรยังสร้างผลงานอันทรงคุณค่ามากมาย ไม่ว่าจะเป็นบทเพลง งานวิชาการ งานเขียนต่างๆ จิตรนั้นมาก่อนกาลและจะอยู่คู่กับกาลเวลาตลอดไป

 ในคอนเสิร์ตครั้งนี้ผมจะขอนำบทเพลงของจิตรที่ชื่อ "กลิ่นรวงทอง" มาขับขานตามต้นฉบับเดิมที่จิตรประพันธ์ไว้ โดยส่วนตัวแล้วผมชอบบทเพลงนี้มาก จิตรนั้นเข้าใจและเห็นคุณค่าของชาวนา และได้แต่งบทเพลงนี้อุทิศแด่ชาวนา”

คอนเสิร์ต 80 ปี จิตร ภูมิศักดิ์
“ดั่งเทียนผู้ถ่องแท้แก่คน”
โดยสามศิลปินสืบสานตำนานศิลปะเพื่อชีวิต ศิลปะเพื่อประชาชน
หงา คาราวาน, พงษ์สิทธิ์ คำภีร์, มาลีฮวนน่า
วันอาทิตย์ที่ 19 ธันวาคม 2553 เวลา 18.00 น. ณ หอประชุมใหญ่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

บัตรราคา 500, 800, 1,000 บาท และที่นั่งพิเศษ 1,200 บาท รับฟรีดีวีดี ซิมโฟนี 80 ปี จิตร ภูมิศักดิ์
ซื้อบัตรได้ที่ ร้านน้อง ท่าพระจันทร์ โทร.0-2221-4421, ร้านเมนูเพลง แฮปปี้แลนด์ (ตรงข้ามเดอะมอลล์ บางกะปิ) โทร.0-2378-0736 และที่หน้างานคอนเสิร์ต

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่
มูลนิธิจิตร ภูมิศักดิ์ โทร.0-2221-0238 และกลุ่มใบไม้ป่า โทร.08-7519-9150
รายได้เพื่อการก่อสร้างอนุสรณ์สถาน จิตร ภูมิศักดิ์