สิ้น "ครูต้อย จตุพร" ศิลปินแห่งชาติ ครูผู้ถวายสอนโขนเบื้องพระยุคลบาท ร.10
สิ้น "ครูต้อย จตุพร" ศิลปินแห่งชาติยักษ์ใหญ่แห่งโขนไทย ครูผู้ถวายสอนโขนเบื้องพระยุคลบาท รัชกาลที่ 10 สิริอายุ 89 ปี
วงการนาฏศิลป์ไทยและผู้รักศิลปวัฒนธรรมร่วมไว้อาลัยต่อการสูญเสียครั้งใหญ่! เมื่อ “ครูต้อย-จตุพร รัตนวราหะ” ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์–โขน) ประจำปี พ.ศ. 2552 ผู้เป็นตำนานปรมาจารย์ผู้แสดงบท “ทศกัณฐ์” แห่งสยาม ได้ถึงแก่กรรมลงอย่างสงบ เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 สิริอายุรวม 89 ปี ฝากไว้เพียงผลงาน คุณงามความดี และแบบแผนนาฏศิลป์โขนอันล้ำค่าให้แก่แผ่นดิน
สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ ได้ออกแถลงการณ์แจ้งข่าวเศร้าการถึงแก่กรรมของ "ครูต้อย" จตุพร รัตนวราหะ สร้างความโศกเศร้าเสียใจให้แก่เหล่าลูกศิษย์ลูกหา วงการโขนไทย และบุคลากรด้านศิลปวัฒนธรรมทั่วประเทศอย่างยิ่ง
จากเสนายักษ์สู่ "ทศกัณฐ์" ระดับตำนาน
ครูต้อย-จตุพร รัตนวราหะ เกิดเมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2479 ที่กรุงเทพมหานคร เริ่มต้นเส้นทางสายนาฏศิลป์จากการเป็นนักเรียนโขนที่โรงเรียนช่างศิลปากร (วิทยาลัยนาฏศิลป ในปัจจุบัน) ด้วยท่วงท่าที่สง่างาม เข้มแข็ง และมีพลัง ทำให้ได้รับการคัดเลือกให้สวมบทบาทเป็นเสนายักษ์ ก่อนจะก้าวขึ้นมารับบทบาทสำคัญอย่าง "ทศกัณฐ์" เป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2495 ในฉากตรวจพลและยกทัพออกรบ
นับจากนั้นเป็นต้นมา "ครูต้อย" ได้กลายเป็นภาพจำของพญายักษ์ทศกัณฐ์ในตอนสำคัญของวรรณคดีเรื่องรามเกียรติ์ ไม่ว่าจะเป็น ตอนนางลอย, ตอนชูกล่องดวงใจ และตอนท้าวมาลีวราชว่าความ นอกจากนี้ยังเคยสวมบทบาทตัวยักษ์สำคัญอื่นๆ อาทิ กุมภกรรณ, พิเภก และไมยราพ ได้อย่างสัตย์ซื่อตรงตามจารีตโบราณ
ปรมาจารย์ผู้ถวายการสอนโขนแด่ รัชกาลที่ 10
นอกเหนือจากบทบาทบนเวทีการแสดง "ครูต้อย" ยังได้รับพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดไม่ได้ ในการปฏิบัติหน้าที่เป็น ครูผู้ถวายการสอนโขนแด่ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งทรงพระเยาว์
รวมถึงเมื่อปี พ.ศ. 2527 ครูต้อยได้รับการคัดเลือกให้เข้ารับพระราชทานการต่อท่ารำ "เพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพ" ณ ศาลาดุสิดาลัย พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน ซึ่งถือเป็นกระบวนท่ารำชั้นสูงสูงสุดในจารีตนาฏศิลป์ไทยที่ต้องสืบทอดเฉพาะผู้ได้รับอนุญาตเท่านั้น
เสาหลักการศึกษาและตำราวิชาการโขน
ในเส้นทางรับราชการและการสืบสานศาสตร์โขน ครูต้อยเคยดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการวิทยาลัยนาฏศิลปอ่างทอง และผู้อำนวยการวิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัย รวมถึงรับหน้าที่เป็นอาจารย์พิเศษฝึกสอน "โขนธรรมศาสตร์" ในยุคที่อยู่ในความอุปถัมภ์ของ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช
พร้อมกันนี้ ยังได้เรียบเรียงตำราสำคัญแห่งวงการ เช่น คู่มือการฝึกหัดโขนเบื้องต้น และตำรา เพลงหน้าพาทย์ เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างดนตรีไทยกับท่ารำ ถือเป็นมรดกทางปัญญาที่ใช้เรียนการสอนมาจนถึงปัจจุบัน จนได้รับการยกย่องเป็น ศิลปินแห่งชาติ ในปี 2552 และได้รับ รางวัลศิลปินคึกฤทธิ์ ในปี 2553
การจากไปของ "ครูต้อย จตุพร" ในวัย 89 ปี จึงนับเป็นการสูญเสียมหาบุษบกแห่งวงการโขนไทย แต่จริยวัตรและผลงานการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมจะยังคงจารึกอยู่ในหัวใจของคนไทยตลอดไป
