'การกลับมาของหุ่นละครเล็ก' | คมชัดลึก

 

          หุ่นละคร ในภาษาสากลนั้นจะมีเรียกอยู่ 2 คำด้วยกันก็คือ Puppet และ Marionette ซึ่งจะมีความหมายต่างกันไปบ้างคือ Puppet จะเป็นหุ่นที่เชิดโดยใช้มือสอดเข้าไปจับแกนในตัวหุ่นแล้วเชิดจากด้านล่างขึ้นไปข้างบน ส่วน Marionette นั้นจะเป็นหุ่นที่เชิดโดยชักสายโยงจากส่วนต่างๆ แล้วเชิดจากด้านบนลงล่าง แต่ในส่วนของหุ่นที่เรียกว่า Puppet ที่ใช้เล่นหรือใช้แสดงกันทั่วโลกนั้นจะแยกออกเป็นชนิดต่างๆ 5 ชนิดคือ หุ่นมือ หุ่นนิ้วมือ หุ่นสร้างภาพยนตร์  หุ่นเงา หุ่นกระบอก ยกตัวอย่างง่ายๆ ว่าหุ่นมือก็อย่างพวกรายการทีวี "เจ้าขุนทอง"  หุ่นนิ้วมือก็คือหุ่นที่เป็นลักษณะที่ใช้เสียบเข้ากับปลายนิ้วมือคนเล่นซึ่งเราจะเห็นกันอยู่ในตามโฆษณาทีวีต่างๆ ส่วนหุ่นสร้างภาพยนต์จะมีลักษณะใกล้เคียงกับตุ๊กตาทั่วๆ ไปแต่ในวัตถุประสงค์ก็คือใช้ในการถ่ายทำภาพยนตร์ ส่วนในหุ่นเงานั้นง่ายๆ ว่า หนังตะลุง บ้านเรานั่นแหละครับ

 

          ในส่วนหุ่นที่สำคัญและนิยมที่สุดสำหรับบ้านเราก็คือ "หุ่นกระบอก" ซึ่งเป็นหุ่นที่ใช้เชิดโดยมีแกนในสำหรับจับอยู่ด้านใน แต่ที่สำคัญหุ่นชนิดนี้จะมีศิลปะในการแสดงอยู่ในชั้นสูง โดยจะเล่นเป็นเรื่องราวในบทวรรณคดีต่างๆ โดยหลักก็คือพระอภัยมณี พร้อมทั้งมีวงดนตรีปี่พาทย์ มาประกอบในการแสดงรวมถึงมีการขับร้องที่เป็นลีลาเฉพาะตัวที่เรียกว่าเพลง "สังขารา"

 

          อย่างไรก็ตามในเรื่องของหุ่นกระบอกในบ้านเราซึ่งว่ากันว่ามีวิวัฒนาการมาจากหุ่นประเทศจีนที่เรียกว่าหุ่นไหหลำ นั้นก็ยังมีหุ่นอีกหนึ่งประเภทที่แยกตัวออกมามีรูปแบบการแสดงคล้ายกับการแสดงโขนก็คือจับเรื่องรามเกียรติ์เป็นหลักและมีวงปี่พาทย์ใช้ในการประกอบการแสดงเหมือนกัน ซึ่งหุ่นชนิดนี้จะเรียกว่า "หุ่นละครเล็ก" โดยหุ่นละครเล็กนั้นอาจจะไม่มีรูปแบบของเพลงสังขารา ที่ใช้ร้องดำเนินเนื้อเรื่องเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวแบบหุ่นกระบอก แต่หุ่นละครเล็กนั้นถ้าใครได้ชมแล้วจะทราบได้เลยว่าตัวหุ่นในขณะที่มีคนเชิดนั้นจะมีชีวิตชีวาและอากัปกิริยาเหมือนกับมนุษย์มากที่สุดกว่าหุ่นอื่นๆ ทุกชนิด

 

          และถ้าจะกล่าวถึงหุ่นละครเล็กแล้วนั้นทุกคนในบ้านเราก็จะทราบกันดีว่าครูสาคร ยังเขียวสด หรือ "ครูโจหลุยส์" ชื่อนี้นามนี้ถือว่าเป็นต้นตำรับที่โด่งดังมากที่สุดแถมเป็นเจ้าเดียวในเมืองไทยในยุคเมื่อ 20 กว่าปีที่แล้วมาอีกต่างหากในนาม "คณะสาครนาฏศิลป"

 

          พอมาถึงในยุคปัจจุบันนี้หลังจากที่ครูโจหลุยส์นั้นได้เสียชีวิตไป หุ่นละครเล็กก็ได้แตกหน่อแยกออกมามากมายหลายคณะ ซึ่งจะว่ากันจริงๆแล้วก็ไม่ใช่ใครที่ไหน ก็คือลูกๆ หลานๆ ของครูโจหลุยส์นั่นเองแหละครับที่มาสร้างคณะหุ่นละครเล็ก ว่ากันตั้งแต่คณะ "นาฏยศาลาหุ่นละครเล็ก" ที่เคยอยู่ในความอุปถัมภ์ของ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ โดยมีบุตรชายคน 5 และคนที่ 7 ของครูโจหลุยส์ ก็คือ คุณพิสูตร กับ คุณสุรินทร์ ยังเขียวสด เป็นหัวหน้าคณะ ซึ่งในยุคหนึ่งจะมีโรงละครอยู่ที่สวนลุนไนท์บาซาร์ ต่อมาเมื่อสวนลุมไนท์บาซาร์ได้ปิดตัวลง ก็เป็นที่น่าเสียดายโรงละครที่มีชื่อว่า "นาฏยศาลาหุ่นละครเล็ก" จึงได้ปิดตัวตามไปด้วย แต่อย่างไรก็ตาม คุณพิสูตร กับคุณสุรินทร์ ก็จะมีร้านอาหารที่มีการแสดงเชิดหุ่นละครเล็กให้ชมกันในร้าน ซึ่งอยู่ที่เอเชียทีค ย่านเจริญกรุง ให้แฟนๆ ได้ชมกันแก้คิดถึงไปได้บ้าง และก็ยังมีหลานๆ และศิษย์ที่เคยอยู่ในโรงละครสวนลุมไนท์บาซาร์ ยังแยกตัวออกไปแสดงให้ชมกันอยู่ที่ตลาดน้ำคลองบางหลวง ย่านบางกอกใหญ่ให้เราได้ชมกันอีกแห่งหนึ่ง

 

          เท่านั้นยังไม่พอยังมีคุณดวงใจ ยังเขียวสด ลูกสาวคนโตของครูโจหลุยส์กับบุตรชายคนที่ 6 ก็คือ คุณสุนทร ยังเขียวสด นั้นก็ยังดำรงค์ชื่อคณะดั่งเดิม "คณะสาครนาฏศิลป์" รับแสดงหุ่นละครเล็กโชว์ตามงานอีเวนท์ รวมถึงงานตามวัดวาอารามต่างๆ ซึ่งก็มีสำนักงานอยู่ที่บ้านเดิมของครูโจหลุยส์ จังหวัดนนทบุรี นั่นเอง นอกจากนี้แล้วยังมีหลานๆ ที่แยกตัวออกไปอีกหนึ่งคณะที่ใช้ชื่อว่า "นาฏราชหุ่นละครเล็ก" ซึ่งก็รับงานแสดงทั่วๆ ไปอยู่อีกหนึ่งคณะ ซึ่งจะว่ากันจริงๆ แล้วนั้นหุ่นละครเล็กของครูโจหลุยส์นั้นแตกหน่อ ออกมามากมายหลายคณะยิ่งกว่าก๋วยเตี๋ยวเรือโกฮับ รังสิตเสียอีกครับ

 

          อย่างไรก็ตามในวันที่ 20 พฤษภาคม ที่จะถึงนี้จะมีการจัดงานรำลึกถึง ครูโจหลุยส์หรือครูสาคร ยังเขียวสด ศิลปินแห่งชาติสาขาการแสดง ปีพ.ศ.2539 ขึ้นที่หมู่บ้านประดับดาว ปากเกร็ด นนทบุรี ซึ่งในตอนกลางวันก็จะมีการประกอบพิธีสงฆ์ ส่วนในตอนเย็นก็จะมีการบรรเลงดนตรีไทยจากศิลปินชื่อดังหลายท่านเช่นขุนอิน โตสง่าและอื่นๆ มากมายและที่สำคัญไปกว่านั้นก็คืองานนี้ลูกๆ หลานๆ ของครูโจหลุยส์ที่แตกหน่อไปตั้งคณะหุ่นละครเล็ก ก็จะกลับมาแสดงร่วมกันแบบพร้อมหน้า เพื่อเป็นการรำลึกถึงครูโจหลุยส์นั่นเอง ส่วนท่านผู้อ่านที่จะประสงค์จะเข้าร่วมงานนี้ สามารถคิดต่อรายละเอียดได้ที่ 08-1907-4204 นะครับ สวัสดีครับ

 

........................................

(หมายเหตุ 'การกลับมาของหุ่นละครเล็ก' : คอลัมน์ โลกใบนี้ดนตรีไทย โดย... ขุนอิน )