โลกใบนี้ดนตรีไทย:'ปี่พาทย์มอญ' | คมชัดลึก

 

 

          เมื่อฉบับที่เเล้วผมได้เขียนเกี่ยวกับประเพณีสงกรานต์ของชาวมอญ ซึ่งในความจริงเเลัวนั้นชนชาติมอญที่ต้องบอกว่าปัจจุบันก็คือคนไทยเรานั่นเอง นั้นก็จะมีศิลปวัฒนธรรมเเละประเพณีอันเก่าเเก่ที่สืบทอดต่อๆ กันมาจากบรรพบุรุษเเละได้นำเอาศิลปวัฒนธรรมหรือประเพณีต่างๆ มาสืบทอดกันในประเทศไทย ก็กลายเป็นประเพณีที่กลมกลืนกันไปกับคนไทย และยิ่งโดยวัฒนธรรมเเล้วนั้นเป็นวิถีของชาวพุทธด้วยกันก็เเทบไม่มีอะไรที่เเตกต่างกันไปนอกจากสำเนียงของพระสวดเเละยิ่งไปกว่านั้นเเล้วดนตรีของชนชาติมอญ ในปัจจุบันนี้ไม่ได้มีเเต่เพียงแค่คำว่าความกลมกลืนเท่านั้น เเต่กลับกลายเป็นส่วนสำคัญหรืออาจจะบอกได้ว่ามีอิทธิพลต่อนักดนตรีไทยในยุคสมัยนี้

 

          ซึ่งหลายต่อหลายชีวิตนั้นใช้ดำรงชีวิตหาเลี้ยงชีพสืบต่อกันมานานหลายสิบปี ซึ่งนั่นก็คือ "วงปี่พาทย์มอญ" นั่นเองเเหละครับ

 

          หลังจากที่ชนชาติมอญได้ถูกประเทศพม่ากลืนประเทศไป บางส่วนก็จะทยอยอพยพมาตั้งถิ่นฐานในประเทศไทยเราตั้งเเต่สมัยโบร่ำโบราณ จนกระทั่งมาในราวสมัยรัชกาลที่ 5 ก็มีชนชาติมอญที่เป็นครูดนตรีท่านหนึ่งที่ชื่อว่า ครูสุ่ม ดนตรีเจริญ นั้นได้อพยพมาตั้งถิ่นฐานในเมืองไทยเราแถบย่านจังหวัดปทุมธานี เเละได้นำเครื่องดนตรีที่เรียกว่าฆ้องมอญเข้ามาในเมืองไทย ซึ่งฆ้องมอญวงนี้นั้นจัดได้ว่าเป็นต้นเเบบหรือเเม่เเบบที่ได้กลายเป็นสิ่งทำมาหาเลี้ยงชีพให้แก่นักดนตรีไทยเรากันอย่างมากมายจนถึงในยุคสมัยนี้ และฆ้องมอญวงนี้ท่านผู้อ่านก็สามารถเข้าไปชมได้ที่พิพิธภัณฑ์สถานเเห่งชาติ

 

          ในเครื่องดนตรีมอญที่ ครูสุ่ม ดนตรีเจริญ นำเข้ามานั้นก็มิได้มีเเค่ฆ้องมอญเพียงอย่างเดียวเท่านั้นเเต่ยังมี ปี่มอญ ตะโพนมอญ เปิงมาง เเละ โหม่ง 3 ใบ หรือที่เรียกว่ากระจังโหม่ง และในยุคสมัยที่เครื่องดนตรีมอญได้เข้ามามีบทบาทในบ้านเราใหม่ๆ ครูดนตรีไทยในยุคนั้นก็นำเครืองดนตรีมอญทั้ง 5 ชนิดนี้มาผสมกับเครื่องคนตรีไทยเราจำพวกระนาดเอก ระนาดทุ้ม เเละก็พัฒนาให้เป็นคล้ายกับฆ้องวงของไทยก็คือการสร้างให้เป็นฆ้องวงใหญ่เเละฆ้องวงเล็กคู่กัน จึงได้กลายมาเป็น "ปี่พาทย์มอญ" ที่ใช้บรรเลงตามงานศพอย่างที่เราเห็นกันในปัจจุบันนี้นั่นเอง

 

          เเต่เดิมปี่พาทย์มอญนั้นได้ใช้บรรเลงตามงานทั่วๆ ไป แต่หลังจากที่ได้เข้ามาบรรเลงในงานพระศพของสมเด็จพระเทพศิรินทรามาตย์ พระมารดาของรัชกาลที่ 5 เเล้วนั้น ก็เลยทำให้ปี่พาทย์มอญนั้นกลายเป็นวงปี่พาทย์ที่ใช้บรรเลงเเต่ในงานศพตั้งเเต่นั้นเป็นต้นมา ความจริงเเล้ววงปี่พาทย์ที่ใช้บรรเลงในงานศพนั้นคือว งปี่พาทย์นางหงส์ ไม่ใช่วงปี่พาทย์มอญ อย่างที่เราเห็นกันอยู่ในปัจจุบันนี้ แต่อย่างไรก็ตามในการที่วงปี่พาทย์มอญนั้นกลายเป็นวงดนตรีที่นิยมใช้บรรเลงในงานศพก็ต้องบอกว่ากลายเป็นเรื่องที่ดีเป็นสิ่งที่ทำให้นักดนตรีไทยหลายๆ ต่อหลายคนนั้นได้เลี้ยงชีพของตนเเละลูกหลานด้วยวงปี่พาทย์มอญซึ่งก็ไม่เว้นเเม้เเต่ตัวผมเองที่เติบโตมาในวงปี่พาทย์มอญกับคุณพ่อของผม และในเมื่อวงปี่พาทย์มอญนั้นสามารถที่จะใช้เลี้ยงชีพนักดนตรีไทยเราได้ ดังนั้นเเล้ววงปี่พาทย์มอญจึงได้ถูกพัฒนาขึ้นมาจากเดิมมาก ในทั้งตัวของเครื่องดนตรี หรือการผสมวง รวมถึงเพลงที่ใช้บรรเลง ทุกสิ่งอย่างที่กล่าวมานี้ในปัจจุบันนี้ได้พัฒนาขึ้นมาเเตกต่างจากสมัยก่อนเป็นอย่างมาก

อย่างเเรกในการพัฒนาเครื่องดนตรีในรูปเเบบของฆ้องวง หลังจากที่ครูดนตรีไทยในยุคก่อนได้สร้างฆ้องมอญวงเล็กมาคู่กับวงใหญ่เเล้วนั้น ฆ้องมอญทั้งใหญ่เเละเล็กได้พัฒนารูปทรงที่ใหญ่ขึ้นกว่าเดิมซึ่งจะว่าไปแล้วก็คล้ายๆ กับรถยนต์นั่นเเหละครับคือใหญ่กว่าเเละสวยกว่าเดิม ในสมัยก่อนที่ฆ้องมอญนั้นจะเริ่มพัฒนาขึ้นมานั้น ประมาณปี พ.ศ.2510 จะมีช่างที่ทำฆ้องมอญอยู่เพียงไม่กี่เจ้า ส่วนใหญ่จะอยู่ในกรุงเทพฯ เเละธนบุรี ซึ่งผิดกับในยุคนี้จะมีช่างทำฆ้องมอญอยู่ในต่างจังหวัด ซึ่งก็อย่างที่ผมได้เขียนไว้ในข้างต้นว่า วงปี่พาทย์มอญนั้นได้รับความนิยมเเละจึงได้พัฒนาขึ้นมาจากเดิม ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องเเปลกที่ในปัจจุบันนี้จะมีช่างทำฆ้องมอญเพิ่มขึ้นมารองรับตลาดที่เติบโตขึ้นเเถมยังมีพัฒนาการเเบ่งราคาออกเป็นตามชื่อชั้นเเละคุณภาพ แถมมีการลดราคาที่ถูกกว่าโดยใช้วัสดุที่มีคุณภาพต่ำกว่า ซึ่งก็คล้ายกับเครื่องใช้ต่างๆ เเบบโทรศัพท์มือถือที่ทำในประเทศจีนจะมียี่ห้อโนเนมกับเเบรนด์เนมที่ต่างกันไป ซึ่งฆ้องมอญนั้นก็จะเเบ่งเกรดกันไปตามราคา ซึ่งโดยในสมัยก่อนนั้นฆ้องมอญจะต้องทำด้วยไม้สักเเละปิดทองคำเปลวร้อยเปอร์เซ็นต์ เเต่ในสมัยนี้หลายเจ้าเปลี่ยนมาใช้พวกไม้ก้ามปูหรือไม้มะม่วงเเละก็ปิดทองวิทยาศาสตร์ จึงทำให้ราคานั้นถูกลงกว่าเดิมประมาณ 4 เท่าตัว ซึ่งตรงนี้ก็ต้องถือว่าเป็นพัฒนาการของช่างในสมัยนี้ ถ้าจะบอกว่าเป็นเรื่องที่ดีก็ไม่ผิดล่ะครับเเละก็เเน่นอนที่สุดจึงทำให้โต้โผปี่พาทย์มอญนั้นเกิดขึ้นมาใหม่ในยุคปัจจุบันนี้กันอย่างมากมาย ซึ่งจะว่าไปแล้วมันไม่ต่างกับเด็กๆ ในสมัยนี้ที่พกโทรศัพท์มือถือใช้กัน เเต่ถ้าเป็นเมื่อในสมัย 20 กว่าปีที่เเล้วมานั้นก็จะมีเเต่นักธุรกิจเท่านั้นที่จะใช้โทรศัพท์มือถือ เอาล่ะครับเดี๋ยวฉบับหน้าค่อยมาว่ากันใหม่ใน เรื่องช่างทำฆ้องมอญในยุค 50 ปีที่เเล้วนั้นเขาพัฒนารูปแบบกันอย่างไรมั่งครับเเละเจ้าไหนที่ได้รับความนิยมจนเหมือนกับว่าในยุคนี้ถ้าใครมีฆ้องมอญเจ้านี้เเล้วนั้นจะเปรียบได้เหมือนกับว่ามีพระสมเด็จวัดระฆังเลยครับ

 

.......................................

(หมายเหตุ 'ปี่พาทย์มอญ' : คอลัมน์ โลกใบนี้ดนตรีไทย โดย... ขุนอิน )