'สงกรานต์ที่บ้านเพื่อนเเละเมืองน้อง' | คมชัดลึก

โลกใบนี้ดนตรีไทย / ขุนอิน / พฤหัสบดี 24 เม.ย.

รูป ขุนอิน พฤ 24 เม.ย.

 

 

          เทศกาลสงกรานต์ได้ผ่านพ้นไปเเต่อุณหภูมิในบ้านเรารวมถึงเพื่อนบ้านนานาประเทศ AEC ของเราก็คงมีอากาศร้อนอบอ้าวไม่ต่างกันไปกับบ้านเราเท่าไหร่ ประเพณีสงกรานต์ที่มีมาเเต่โบราณกาล โดยนัยก็จะเป็นการคลายความร้อนของอุณหภูมิให้กับพวกเราด้วยการมาสาดน้ำเล่นน้ำในช่วงที่มีอากาศร้อนอบอ้าวมากที่สุด ซึ่งก็เเน่นอนเหล่าบรรดาบ้านใกล้เรือนเคียงของเราที่เป็นเมืองพุทธศาสนาอย่างประเทศพม่า ลาว เขมร เขาก็จะมีประเพณีสงกรานต์เหมือนกับบ้านเรา เเต่ก็จะเเตกต่างกันไปบ้าง อย่างประเทศพม่านั้นที่เรียกวันสงกรานต์ว่า "ตะจังเหย่ะตะเบงบะเเวด่อ" ซึ่งประเทศพม่า เเต่เดิมจะมีการเล่นน้ำแบบเน้นประเพณีก็คือ เอาน้ำใส่ขันเงินแล้วใช้ใบหว้าซึ่งถือว่าเป็นไม้มงคลมาประพรมกัน โดยมุ่งไปทางขอพรจากผู้ใหญ่เเละทำบุญในวัด เเต่ภายหลังประเทศพม่าอาจจะได้รับอิทธิพลการเล่นน้ำสงกรานต์เเบบบ้านเราไป คือเล่นเเบบรุนเเรง รัฐบาลพม่าจึงออกกฎหมายห้ามเล่นน้ำเเบบรุนเเรงถึงกับมีการจับขังคุกต้องโทษเป็นคดี แต่ทางรัฐบาลพม่าก็จะกำหนดวันสงกรานต์ ซึ่งถือว่าเป็นขึ้นปีใหม่ให้เป็นวันหยุดยาวถึง 10 วัน เหมือนเป็นการทดเเทนกันในการสาดน้ำเเบบไม่สนุกสนานสะใจวัยรุ่น

 

          ส่วน ประเทศลาว ก็ยังคงเล่นน้ำวันสงกรานต์คล้ายกับประเทศพม่าคือจะไม่มีการเล่นน้ำเเบบรุนเเรงเเละก็จะเน้นไปในทาง สรงน้ำพระพุทธรูป มากกว่า และจะกำหนดวันสงกรานต์ให้เป็นวันหยุดในวันที่ 14 15 16 เมษายน ของทุกๆ ปีเเต่ก็จะไม่หยุดยาวเหมือนกับประเทศพม่า

ส่วนประเทศ เขมรหรือกัมพูชา นั้นก็จะเหมือนกับประเทศลาวในการกำหนดวันหยุดเทศกาลสงกรานต์แต่ทางเขมรนั้นจะเเบ่งการทำกิจกรรมต่างๆ ในวันสงกรานต์เอาไว้อย่างชัดเจนคือ ในวันเเรกนั้นจะทำบุญใส่บาตรเเละก็จะช่วยกันขนทรายเข้ามาในวัดเพื่อเอาไว้ก่อพระเจดีย์ทรายในวันรุ่งขึ้น ต่อจากนั้นในวันที่ 2 ซึ่งจะตรงกับวันที่ 14 ในวันนี้ที่ประเทศเขมรจะถือว่าวันนี้เป็นวันครอบครัวทุกคนจะอยู่ในบ้านเเละจะมีการเเจกเงิน เสื้อผ้า คล้ายกับวันตรุษจีนเเล้ว พอตกตอนเย็นก็จะพาครอบครัวไปก่อพระเจดีย์ทรายที่วัดใกล้บ้าน พอถึงวันที่สุดท้ายชาวเขมรก็จะไปสรงน้ำพระพุทธรูป และรดน้ำดำหัวขอพรจากผู้ใหญ่ในครอบครัว รวมถึงมีการละเล่นพื้นบ้านต่างๆ ที่ออกในทางรื่นเริงบันเทิงใจ ซึ่งจะว่าไปแล้วนั้นประเพณีของประเทศเขมรก็จะคล้ายกับของไทยเรานั่นเองเเหละครับ

 

          เอาล่ะครับนอกจาก 3 ประเทศที่ถือว่าเป็นชาวพุทธและมีวันสงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่เหมือนกับเราเเล้วนั้นก็ยังมีชนชาติ มอญ ซึ่งเป็นชนชาติที่อยู่ในบ้านเราเมืองเราจนกลายเป็นพี่น้องกันไปแล้ว ถือว่าเป็นชนชาติที่มีขนบธรรมเนียมประเพณีและพิธีกรรมต่างๆ มากมายที่สุดในโลก ซึ่งก็เเน่นอนประเพณีสงกรานต์ของชาวมอญนั้นก็จะมีพิธีการต่างๆ มากกว่าประเทศอื่นๆ รวมถึงไทยเราอีกด้วยครับ เเละจากการที่ชาวมอญนั้นได้ปักหลักตั้งถิ่นฐานตามแถบลุ่มเเม่น้ำต่างๆ ของเมืองไทยเช่น ปากเกร็ด ปทุมธานี พระประเเดง ฯลฯ ชาวมอญหรือชาวรามัญ ส่วนใหญ่ก็จะมีประเพณีเเละพิธีการต่างๆ ในวันสงกรานต์คล้ายกันทั้งหมด ซึ่งชาวมอญจะเริ่มต้นก่อนตั้งเเต่วันที่ 12 ซึ่งจะถือว่าเป็นวันเตรียมสงกรานต์คนที่ไปทำงานเเดนไกลก็จะกลับมาบ้านในวันนี้ เพื่อร่วมทำบุญที่สำคัญที่สุดในรอบปี ทุกคนก็จะช่วนกันทำข้าวเเช่ เเละทำกับข้าวต่างๆ ที่ใช้กินกับข้าวเเช่ รวมถึงช่วยกันปลูกศาลเพียงตาซึ่งจะเอาไว้ประกอบพิธีในวันรุ่งขึ้นที่เรียกว่าพิธีสงกรานต์ข้าวเเช่ ซึ่งจะนำข้าวเเช่และกับข้าวต่างๆ นานา ไปไหว้ที่ศาลเพียงตาเพื่อเป็นการบูชาเทพีสงกรานต์กันตั้งเเต่รุ่งเช้าเเละไปถวายพระในวัด พอเสร็จเรียบก็จะมีการทำบุญใส่บาตร เเละฟังพระเทศน์ ส่วนผู้เฒ่าผู้เเก่ก็จะไปอยู่วัดเพื่อถือศีลทั้ง 3 วัน โดยจะไม่กลับมาบ้าน พวกหนุ่มสาวก็ต้องจัดหาสำรับข้าวรวมถึงข้าวเเช่ที่ทำไว้ มาให้ผู้ใหญ่ที่มาถือศีลเเละเอาไปถวายพระที่วัด ซึ่งในการทำบุญสงกรานต์ของชาวมอญเเบบนี้ก็จะกระทำกันครบทั้ง 3 วันตั้งเเต่วันที่ 13-15 เมษายน ของทุกๆ ปี ซึ่งเเน่นอนที่สุดหลังจากการทำบุญก็จะมีการเล่นน้ำกันตามธรรมเนียมคล้ายกับของชาวไทยเรา

 

          ส่วนในวันที่ 15 ซึ่งเป็นวันสุดท้ายนั้นนอกจากจะทำบุญใส่บาตรฟังเทศน์ฟังธรรมกันเเล้วก็จะนำธงที่เป็นกระดาษหลากสีไปปักเอาไว้ตามโกศหรือที่บรรจุอัฐิของบรรพบุรษเพื่อเเสดงถึงความกตัญญู และถ้าเป็นสงกรานต์ชาวมอญทางพระประเเดงหรือที่เรียกกันว่ามอญปากลัด ในช่วงบ่ายของวันสุดท้ายนอกจากมีการสรงน้ำพระ รดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ ฯลฯ ที่สำคัญคือการเล่นพื้นบ้านอย่างสะบ้าเเล้วนั้นก็จะมีขบวนเเห่ที่ประกอบไปด้วยนางสงกรานต์ รถบุปผาชาติ เเละที่สำคัญคือ เเห่หงส์กับธงตะขาบ ที่ถือว่าเป็นตำนานของชาวมอญ เอาไว้สงกรานต์ปีหน้าผมจะมาเขียนเรื่องหงส์กับธงตะขาบให้ได้อ่านกันครับ

 

.......................................

(หมายเหตุ 'สงกรานต์ที่บ้านเพื่อนเเละเมืองน้อง' : คอลัมน์ โลกใบนี้ดนตรีไทย โดย... ขุนอิน)