หนังโรงเล็ก:'จักรยาน'ในหนังและศิลปะ | คมชัดลึก

          จักรยานที่ถีบอยู่ในไลฟ์สไตล์ชนชั้นกลางนั้น อาจไม่สวยเท่าสอล้อที่ใช้เป็นพร็อบในร้านกาแฟ แต่ก็หลากหลายสีสันอยู่ตามท้องถนน และสามารถเรียนรู้ได้ในความหมายของมัน จากดนตรี หนังและวรรณกรรม

          ผมคิดถึงจักรยานขึ้นมา เพราะเพิ่งดูหนังเรื่อง The Kids with a Bike ของสองพี่น้อง Jean-Pierre และ Luc Dardenne ซึ่งออกฉายในปี 2011 และนิตยสารอย่าง sight & sound นำมาเขียนถึง ตัวหนังไม่ได้สมบูรณ์มาก แต่มันก็ทำให้เราได้นึกถึงพาหนะสองล้อนี้ในพื้นที่ต่างๆ

          พอดีเคยทำสกู๊ปสนทนากับนักวิจารณ์ใน ”247” เลยอยากจะพูดถึงว่านักวิจารณ์ศิลปะและหนังบางคน เขามองเห็นพาหนะง่ายๆ ชื่อนี้จากเรื่องอะไรกันบ้าง แน่นอนว่ามีมากกว่า E.T. เยอะกว่า The Day become a woman และสนุกกว่า The Bicycle ที่เป็นนีโอเรียลิสต์

          มโนธรรม เทียมเทียบรัตน์ บอกว่าเขาคิดถึงจักรยานในหนัง The Bicycle มากกว่าเถียนมิมี่

          "ถ้าจะให้คิดถึงจักรยานในหนังสักเรื่อง ก็ขอเลือกหนังอิตาลีอย่าง The Bicycle Thief ซึ่งตัวของอันโตนีโอ ต้องใช้มันเพื่อเลี้ยงดูชีวิตและครอบครัว พาหนะสองล้อของเขาสะท้อนถึงอะไรหลายอย่างนะ ไม่ว่าจะเป็นการทำงาน การมีชีวิตให้ได้หลังยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 และจิตวิญญาณของตัวเขา เมื่อมันถูกขโมยไป มันจึงหมายถึงความยากลำบากและจะต้องตามหากลับมาให้ได้

          สิ่งที่จักรยานในเรื่องนี้ทำให้ผมรู้สึกมากที่สุดก็คือ มันสะท้อนถึงสิ่งที่ใกล้ชิดกับคน และความเป็นมนุษย์ เพราะแม้ว่าในเวลาต่อมา โลกจะมีรถยนต์มากมายมาใช้แทนที่ แต่ที่สุดแล้ว จักรยานจะไม่มีวันหายไปจากหนัง เพราะรูปแบบของจักรยานนั้น มันมีความใกล้ชิดกับคน มีการใช้พลังงานของกล้ามเนื้อ ของร่างกายคนในการขับเคลื่อนสิ่งนี้ และคิดว่า ไม่ว่าเราจะนึกถึงจักรยานในหนังอีกกี่เรื่อง จักรยานใน The Bicycle Thief จะต้องติดลิสต์ไปตลอดทุกครั้งที่มีการนึกถึง..."

          ส่วนกรรมการซีไรต์อย่าง สกุล บุณยทัต มองย้อนไปไกลถึงวรรณกรรมคลาสสิคอย่าง “ล้อหัก”

          “ถ้าพูดถึงจักรยานในโลกศิลปวัฒนธรรมแล้ว ผมว่ามีอยู่หลายคันเลยที่น่าสนใจในงานหลายๆ ชิ้น จักรยานใน butch cassidy and the sundance kid ปี 1969 ก็น่าสนใจ แต่ถ้าเป็นในวรรณกรรมหรือในหนังสือ ผมขอเลือกเรื่อง “ล้อหัก”

          ล้อหักเป็นหนังสือรวมเรื่องสั้นที่ดี มันเล่าเรื่องของพี่น้องสองคนซึ่งเคยขี่จักรยานด้วยกัน พี่ขี่น้องซ้อน ใช้พาหนะนี้เติบโตมาด้วยกัน เป็นแนว nostalgia ที่สะท้อนการเปลี่ยนผ่านของยุคสมัยและการเติบโตของคนเรา วันหนึ่งเมื่อทั้งสองคนโตไปเป็นผู้ใหญ่ และพี่ชายได้กลับมาเยี่ยมบ้านเก่าอีกครั้ง เขาก็พบจักรยานที่ตัวเองเคยขี่เล่นกับน้อง เลยเอามาขี่อีกครั้ง แต่ก็พบว่า ล้อมันได้หักแบบชื่อเรื่องเสียแล้ว

          อาการ “ล้อหัก” นี่เอง สะท้อนการเติบโตขึ้นไปของคน มันกลับมาไม่ได้แล้ว เพราะล้อหักสะท้อนสภาวะของความจริงว่า เรากำลังมองหรืออยู่กับมันตรงไหน อ่านแล้วก็เฮิร์ทๆ นะ แต่ก็มีความสุข มันก็เหมือนคนเรานี่แหละที่เติบโตไปแล้ว และยังผูกพันกับสิ่งเก่า แต่เมื่อถึงจุดหนึ่ง มันก็ไปกับวันเวลาไม่ได้ นี่เป็นหนังสือที่อาจจะหายากสักหน่อย แต่มั่นใจว่ายังมีขายอยู่ อ่านแล้วอาจจะทำให้เราคิดถึงจักรยานเก่าๆ เหมือนที่ผมก็ยังเก็บจักรยานเก่าไว้ที่เชียงใหม่ จนทุกวันนี้”

          หนังสือไปแล้ว ภาพยนตร์ไปแล้ว ทีนี้ก้ถึงดนตรีและบทเพลงบ้าง คนที่เราถามถึงนั้นก็คือ นักวิจารณ์เพลงอย่าง ดีเจ.ซี้ด ที่เขาบอกว่า นึกถึงเพลง Bicycle Race ของ วงควีน ซึ่งก้องอยู่ในจิตวิญญาณ”
“ผมเลือกเพลง Bicycle Race ของ Queen จากอัลบั้ม Jazz ออกวางขายในปี 1978 เพลงนี้ได้กลายเป็นเพลงที่กึกก้องอยู่ในจิตวิญญาณและความรู้สึกของผมมาตั้งแต่ผมอายุ 15 - 16 ปี จนถึงวันนี้

          ผมหลงรักเนื้อหาของเพลงมากนี้ โดยเฉพาะท่อนนี้ ที่สื่อให้เห็นถึงการไม่ควรแบ่งแยก ดูถูกหรือเกลียดชังกันในทุกความแตกต่างของการเกิดมาเป็นมนุษยชาติที่อยู่ร่วมโลกใบเดียวกัน ใครจะมีผิวขาว ดำ เหลือง ฐานะรวยจน เชื่อชาติหรือศาสนาใด ก็ไม่ควรเอามาตั้งเป็นมาตรฐานหรือข้ออ้าง

          เนื้อเพลงใช้จักรยานเป็นสื่อกลางให้ทุกคนมีความเท่าเทียมกัน แค่เอาจักรยานของแต่ละคนมาปั่นแข่งขันกันในสนามก็พอ โดยไม่ต้องเอาชนะคะคานกันในเรื่องใดๆ

          มิวสิควิดิโอเพลง Bicycle Race และ อีกหลายสิบเพลงของวง Queen ได้ทำให้ผมคุกเข่าคารวะ 3 จอกขอเป็นสาวกของวงนี้ไปตลอดกาล และเพลงนี้ก็ไม่เคยเลือนหายไปจากความทรงจำ ทั้งมันจะดังขึ้นมาในโสตประสาทของผมทุกครั้งเมื่อผมจับจักรยานมาปั่นหรือเห็นผู้คนปั่นจักรยานกัน

          และในบางครั้ง มันก็ส่งเสียงดังออกมาให้ได้ยินภายในใจของผมเสมอ เมื่อได้เห็นผู้คนในสังคมไทยต่าง แบ่งฝักแบ่งฝ่าย เล่นกีฬาสี เผาบ้าน ปิดเมือง แทนที่จะเอาพลังอันพลุ่งพล่านเหล่านั้นมาปั่นจักรยาน เพื่อออกกำลังกายและช่วยกันลดมลพิษให้กับบ้านเมือง..”
?
          คุณอาจมีภาพของจักรยานต่างไปจากนี้ แต่นั่นไม่สำคัญ เพราะเราต่างมีภาพจำที่รื่นรมย์เหมือนกัน กับจักรยานคันเก่า คันที่เคยขี่ออกไปในวันหวาน มีความรัก มีแดดออกและดอกไม้

.......................................
(หมายเหตุ 'จักรยาน' ในหนังและศิลปะ : คอลัมน์ หนังโรงเล็ก โดย... นันทขว้าง สิรสุนทร)