คิดชายขอบ : กับดักแห่งความเคยชิน | คมชัดลึก

          “Mindless habitual behavior is the enemy of innovation.” 

          "พฤติกรรมความเคยชิน มันช่างเป็นศัตรูตัวร้ายของสิ่งใหม่ๆ." - Rosabeth Moss Kanter
เราเป็นต้นไม้ที่มีรากเหง้าที่หยั่งลึกแห่ง 'ความเคยชิน' ความเคยชินอาจเเป็นประโยชน์ได้เป็นเรื่องดีที่เราไม่ต้องหยุดคิดว่าต้องเอาข้าวข้าปากก่อนค่อยเคี้ยว แต่ความเคยชินเป็นกลอนอันใหญ่ที่ปิดกั้นสิ่งใหม่ๆ ที่จะลอดผ่านประตูความคิดเข้ามา

          มันเป็นเรื่องยากมากที่จะได้ 'ความคิดสดใหม่' จากผู้เสพติดความเคยชินเป็นกิจวัตร จังหวะซ้ำๆ ของการทำเป็นกิจวัตรแบบเดิมๆ ซ้ำแล้วซ้ำเล่าเป็นเวลานานของผู้คนทำให้พวกเขาสบายใจกับความเหมือนเดิมปีแล้วปีเล่า ความเคยชินกลายเป็นส่วนหนึ่งของคุณค่าและเป็นเรื่องภาคภูมิใจกับมัน และเมื่อชีวิตถูกขับเคลื่อนด้วยความเคยชิน 'ความคิดสดใหม่'ช่างเป็นสิ่งที่ห่างไกลแม้ว่าพวกเค้าจะนั่งทับมันอยู่ก็ตาม

          เล่ากันว่า 'อสิมอฟ' อดีตนักวิทยาศาสตร์และนักเขียนงานวิทยาศาสตร์ผู้มีไอคิวสูงถึง 160 ครั้งหนึ่งเพื่อนคนหนึ่งถามอสิมอฟต่อหน้าคนกลุ่มใหญ่ว่า...

          "มีคนใบ้หนึ่งคนคิดจะซื้อตะปูจำนวนหนึ่ง จึงไปที่ร้านขายวัสดุก่อสร้าง พลางส่งภาษามือให้คนขายโดยมือซ้ายชี้ไปที่ชั้นวางสินค้า มือขวากำทำท่าทุบอะไรสักอย่าง คนขายเห็นดังนั้นจึงส่งค้อนให้เขาอันหนึ่ง คนใบ้ส่ายหน้าปฏิเสธ คนขายจึงพยักหน้าเข้าใจแล้วว่าเขาต้องการตะปู จึงเอากล่องตะปูมาให้"เพื่อนคนนั้นจึงพูดต่อไปว่า...

          "หลังจากคนใบ้จ่ายเงินแล้วเดินออกจากร้านไป พอดีมีคนตาบอดคนหนึ่งเดินสวนเข้ามาในร้าน เขาคิดจะซื้อกรรไกรเล่มหนึ่ง ขอถามว่าเขาควรทำอย่างไร?"

          อสิมอฟตอบอย่างไม่ชะล่าใจทันทีว่า "คนตาบอดต้องทำแบบนี้..." ในขณะพูดอสิมอฟยื่นนิ้วชี้กับนิ้วกลางทำท่ากรรไกรฉับๆ"
ถึงตอนนี้คนพากันหัวเราะครืนทั้งห้อง เพื่อนของอสิมอฟเลยพูดขึ้นว่า "คนตาบอดก็แค่พูดว่าฉันต้องการซื้อกรรไกรนะซิ!!!" อสิมอฟอึ้งงงอยู่พักใหญ่ แล้วจึงปล่อยหัวเราะออกมา...

          ที่จริงความผิดพลาดเช่นอสิมอฟมีเกิดในทุกคนอยู่ไม่น้อย แล้วถ้าเช่นนั้นทำไมคนที่มีไอคิวสูงถึง 160 อย่างอสิมอฟจึงเกิดข้อผิดพลาดในการคิด ระดับพื้นๆแบบนี้ได้ละ?

          ก็ความคิดที่ผ่านมาก่อนหน้าของคนเรามันส่งผลถึงความคิดในปัจจุบัน รวมถึงสิ่งที่เราทำซ้ำๆ มันย้ำฝังรากจนเกิดผลเป็นสิ่งที่เราเรียกว่า'กรอบความคิด' (Thinking Set) นะซิ!!! เมื่อเราอยู่ใน 'กล่องแห่งความสบาย' นี้แล้วใครละจะอยากออกมา!!
มีคนทำวิจัยพบว่า ความเคยชินช่วยคนเราแก้ไขปัญหาที่พบอยู่ในประจำวัน 90 % ขึ้นไป แต่ตรงกันข้าม 'ความเคยชิน' มันกลับพัธนาการไม่เอื้อประโยชน์ต่อความคิดใหม่ให้แต่อย่างใด

          สิ่งที่มีค่าที่สุดในยุคหน้าไม่ใช่ 'ยุคข้อมูลข่าวสาร' อีกต่อไปใครๆ ก็หาความรุ้ได้งายแค่คลิกเดียว เรากำลังก้าวข้ามสู่ยุคที่ 'ความคิดใหม่' และ 'ประสบการณ์' จะเถลิงคุณค่า อย่างน้อยแม้วันนั้นยังไม่มาถึง แต่ในยุคที่การแข่งขันทีวความเข้มข้นแบบวันนี้เราก็ยังต้องแสวงหาความคิดใหม่ๆเพิ่มคุณค่าให้กับตัวเรา ธุรกิจเรา องค์กรเรา แม้อาจไม่สามารถบงการเนรมิตความคิดใหม่ให้ได้ทันที อย่างน้อยลองเริ่มเดินจากกรอบความเคยชินเดิมๆ กล่องแห่งความสบาย... ลองเดินทางกลับบ้านในเส้นทางใหม่ๆ ลองทำอะไรใหม่ๆ เที่ยวในที่ใหม่ๆ อ่านหนังสือประเภทที่เราไม่เคยอ่าน ฯลฯ ค่อยๆ ปลดโซ่ตรวนแห่งความเคยชินดูทีละน้อย ไม่มากก็น้อย มันจะส่งผล!!
พูดถึงความคิดสดใหม่เลยถือโอกาสเอาไอเดียดีๆ งานโฆษณาสิ่งพิมพ์รณรงค์ ต่อต้านการสูบบุหรี่ (Best Creative Anti-Smoking Ad Campaigns) บางส่วนมาให้ดูกัน

          ใครอยากชมเต็มๆลองดูได้ที่นี่: http://koikoikoi.com/2010/02/best-creative-anti-smoking-ad-campaigns/
.......................................
(หมายเหตุ กับดักแห่งความเคยชิน : คอลัมน์ คิดชายขอบ โดย... Khunphiphat)