ศรีสองรัก
ศรีสองรัก:ศิลป์แห่งแผ่นดิน โดย... ศักดิ์สิริ มีสมสืบ
อ.ด่านซ้าย เป็นที่รู้จักก็เพราะประเพณี “ผีตาโขน” ปีนี้เทศกาลผีตาโขนจัดตรงกับวันเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (3 กรกฎาคม) ผมตั้งใจจะไปเที่ยวก็เลยไม่ได้ไป แต่ก็ได้แวะไปเยือนด่านซ้ายเมื่อช่วงเข้าพรรษาที่ผ่านมา
ชมพิพิธภัณฑ์ผีตาโขนที่วัดโพนชัย เด็กชายตัวเล็ก วัย 2 ขวบครึ่งของผม ไม่ถึงกับกลัว แต่ออกจะหวาดหวั่นไม่กล้าเข้าใกล้หุ่นผีตาโขน อาคารหลังกะทัดรัด ด้านหลังวิหารพระเจ้าใหญ่ จัดแสดงเรื่อง ภาพ ประวัติ ภูมิบ้านภูมิเมือง ที่มาที่ไป ที่เป็นอยู่ ของวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่น ทำให้ผมได้ความรู้ว่า ด่านซ้าย เป็นเมืองเก่าแก่แต่ครั้งก่อนสุโขทัย มีฐานะเป็นเมืองหน้าด่าน (ทางด้านซ้าย) ของเมืองบางยาง แห่งยุคพ่อขุนบางกลางท่าว (หาว) เมืองบางยาง (เชื่อว่า) ปัจจุบันคือ บริเวณที่ตั้งอำเภอนครไทย พิษณุโลก
พระเจ้าใหญ่ ในวิหารวัดโพนชัย เป็นพระศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองด่านซ้าย อายุกว่า 450 ปี ศิลปะล้านช้าง ปางมารวิชัย ก่ออิฐถือปูน หน้าตัก 3.70 เมตร (สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นร่วมสมัยกับพระธาตุศรีสองรัก)
เราไปถึงด่านซ้ายในยามบ่ายวันเข้าพรรษา เวลาฝนพรำ คำว่า “ศรีสองรัก” มีความหมายผูกพันใจชาวประชาแห่งสองราชอาณาจักร ไทย-ลาว มาแต่ครั้งสมเด็จพระมหาจักรพรรดิแห่งกรุงศรีอยุธยา กับสมเด็จพระไชยเชษฐา แห่งศรีสัตนาคุนหุต ร่วมกันสร้างพระธาตุนี้ไว้ ณ จุดกึ่งกลางระหว่างลำน้ำโขงกับลำน้ำน่าน เป็นสัญลักษณ์แห่งความร่วมมือร่วมใจ เป็นมิตร ร่วมต้านทานแสนยานุภาพของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ และบุเรงนอง แห่งหงสาวดี (เวียงจันทน์) สร้างไว้ในปี พ.ศ.2103
เราเดินกรำฝนวนพระธาตุ เนื้อตัวเปียกชื้นพอหมาดๆ น่าเสียดายที่เขาไม่อนุญาตให้ผู้หญิงเข้าไปบูชาพระธาตุใกล้ๆ ได้ แม่ของลูกชายผมก็เลยต้องยืนดูอยู่ห่างๆ อย่างรู้สึกผิด และเพราะถูกเจ้าหน้าที่ติติงเรื่องที่เธอใส่เสื้อสีแดงเข้าอีกด้วย
เราก็เลยต้องเคารพกฎระเบียบปฏิบัติ ผมได้แต่นึกในใจว่า ถ้าผมเป็นเจ้าหน้าที่ดูแลที่นี่ผมจะแกล้งทำเป็นไม่รู้ไม่ชี้ ไม่ห้ามไม่ปราม ไม่แน่ว่าต่อไปภายภาคหน้าผู้หญิงอาจมีสิทธิ์เข้าไปในบริเวณนั้นได้เสมอภาคกับผู้ชาย และสีแดงจะไม่เป็นสีต้องห้ามอีกต่อไป ผมคิดเล่นๆ นะครับ ไม่เอาจริงเอาจังหรอก ผมไม่มีความรู้สึกลึกซึ้งเรื่องขนบธรรมเนียมประเพณีอะไร แค่คิดชั่ววูบไปเท่านั้นครับ
มีความสุข รื่นรมย์ดีครับ ที่ได้มาเยือนด่านซ้าย เมืองเล็กๆ ในอ้อมกอดขุนเขา