สมณศักดิ์ดาบสองคมแห่งคณะสงฆ์!
สมณศักดิ์ดาบสองคมแห่งคณะสงฆ์! : ดร.มงคล นาฏกระสูตร มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร รายงาน
สมณศักดิ์เป็นตำแหน่งที่คณะสงฆ์มีขึ้น เพื่อส่งเสริมพระผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ผู้ทำประโยชน์แก่คณะสงฆ์ พระพุทธศาสนา และสังคมประเทศชาติโดยส่วนรวม สมณศักดิ์ได้รับอุปถัมภ์จากสถาบันพระมหากษัตริย์ จึงมีความมั่นคงยาวนานมาถึงปัจจุบัน สมณศักดิ์เชื่อมประสานระหว่างคณะสงฆ์กับสถาบันพระมหากษัตริย์
การที่พระมหากษัตริย์ประมุขของประเทศ ทรงเป็นพุทธมามกะและมีความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา จึงได้อุปถัมภ์ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาและคณะสงฆ์ในทุกมิติอย่างแรงกล้า จะเห็นว่าในรัฐพิธีต่างๆล้วนมีการนำคณะสงฆ์เข้ามาเกี่ยวข้องด้วยตลอด และกิจกรรมที่สำคัญที่สุด คือ การถวายสมณศักดิ์แก่คณะสงฆ์ในพระราชพิธีสำคัญๆ เช่น วันเฉลิมพระชมน์พรรษา , วันฉัตรมงคล ฯลฯ สิ่งนี้เองทำให้คณะสงฆ์มีกำลังใจการประกอบคุณงามความดี และเสริมสร้างความเข้มแข็งแก่คณะสงฆ์จากพระราชศรัทธา ในอดีตทรงแต่งตั้งเอง พระสงฆ์จึงตั้งพระมหากษัตริย์เป็น พระบรมบพิธ พระราชสมภารเจ้า คือ สมภารของพระสงฆ์ทั้งมวล
ปัจจุบันได้ถวายภารกิจนี้ให้แก่คณะสงฆ์จัดทำกันเองแล้วเสนอมา สมณศักดิ์จึงเป็นการเชื่อมประสานอย่างดีระหว่างคณะสงฆ์กับสถาบันพระมหากษัตริย์ดังกล่าว พระสงฆ์ส่วนใหญ่ก็แสดงกตเวทิตาคุณด้วยการถวายความจงรักดีเป็นการตอบแทนตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน จึงสรุปได้ว่าคณะสงฆ์ที่สามารถอยู่อย่างมั่นคงมาได้เพราะมีสถาบันพระมหากษัตริย์สนับสนุนเป็นหลัก
สมณศักดิ์ที่เบี่ยงเบนทำลายคณะสงฆ์
ในบางกรณีมีพระสงฆ์ที่ฉลาดแกมโกงบางรูปรู้เรื่องนี้ดี จึงอาศัยช่องสมณศักดิ์สร้างฐานตัวเอง โดยวิ่งเต้นเอาใจพระผู้ใหญ่ ประจบสอพลอ จนตนได้เลื่อนตำแหน่ง ขณะเดียวก็มีพระผู้มีอำนาจบางรูปหลงอำนาจอาศัยตำแหน่งกอบโกยหรือแกล้ง เพื่อให้แก่ผู้ที่ตนชอบ และไม่ให้ผู้ที่ตนเองเกลียดก็มี จึงทำระบบสมณศักดิ์พลอยหม่นหมองไปด้วย ทั้งทีวัตุประสงค์มิได้มีดังนั้น
สมณศักดิ์ที่ไม่เชื่อมโยงกับสังคมทำให้สังคมไม่ยอมรับ
การเลื่อนสมณศักดิ์ที่มีเจตนาในการให้กำลังใจแก่พระภิกษุที่มีศีลาจารวัตรงดงาม ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ทำคุณานุประโยชน์ทั้งฝ่ายโลกและฝ่ายธรรม สืบสานพระศาสนา และบำเพ็ญประโยชน์แก่ชาวโลก จะเปลี่ยนเจตนารมณ์ดั้งเดิมไป ถ้าคณะสงฆ์แต่งตั้งแต่สงฆ์ที่ตนพึงประสงค์เท่านั้น ถ้าไม่แต่งตั้งพระที่ชาวบ้านปรารถนาด้วย การยอมรับเรื่องสมณศักดิ์ก็จะมีเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ การที่ชาวบ้านบอกว่าพระดีๆทำไมไม่ได้เลื่อนสมณศักดิ์บ้างเลย ในทางตรงข้ามพระที่อื้อฉาวกลับได้รับตำแหน่ง กรณีเช่นนี้คณะสงฆ์พึงสงวนเรื่องเหล่านี้เป็นกรณีพิเศษ เปิดกว้างเรื่องเกณฑ์การพิจารณาให้มากขึ้น และพิจารณาด้านอื่นๆด้วย สมณศักดิ์จะเป็นที่ยอมรับในสังคมมากขึ้น และจะเป็นการฉลองพระราชศรัทธาที่ทรงไว้วางพระราชหฤทัยตลอดมา
สมณศักดิ์เริ่มจากเจตนาดีในการส่งเสริมบุคลากรในพระพุทธศาสนาโดยสถาบันพระมหากษัตริย์ ถ้าคณะสงฆ์รับพระราโชบายคัดสรรพระสงฆ์ที่มีคุณสมลัติเหมาะสมที่ทางโลกและทางธรรมเห็นสอดคล้องกัน คณะสงฆ์ก็จะมีแต่ความเจริญรุ่งเรือง ได้พระดีมาดูแลพระศาสนา
แต่ถ้าเห็นแก่พรรคพวกตนเห็นแก่เอกลาภ จะยิ่งทำให้ศาสนาที่เริ่มทรุดโทรมอยู่แล้ว ยิ่งทรุดโทรมหนักยิ่งขึ้น ตอนนี้ชาวบ้านเริ่มนับถือลัทธินิกายที่แตกต่างหลากหลายมากขึ้น โดยไม่คำนึงถึงรูปแบบ โดยเฉพาะตัวพระสงฆ์เอง สิ่งนี้เป็นสัญญาณอันตรายต่อคณะสงฆ์และพระพุทธศาสนา จะรู้เรื่องนี้กันกี่รูปกี่องค์นะ