สังฆราช - สังฆราชี : คำวัด | คมชัดลึก

              สังฆราช หรือที่เรียกในสังฆมณฑลไทยว่า สมเด็จพระสังฆราช เป็นตำแหน่งที่มีมานานแล้ว ตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย ดังมีหลักฐานจากศิลาจารึกของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ได้จารึกคำว่าสังฆราชไว้ด้วย

              สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก เป็นตำแหน่งสมณศักดิ์สูงสุดฝ่ายพุทธจักรของคณะสงฆ์ไทย ทรงเป็นประธานการปกครองคณะสงฆ์ ตำแหน่งนี้น่าจะมีที่มาจากคณะสงฆ์ไทย นำแบบอย่างมาจากลัทธิลังกาวงศ์ ซึ่งพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ได้ทรงอัญเชิญพระเถระผู้ใหญ่ของลังกาที่เชี่ยวชาญในพระไตรปิฎก เข้ามาเผยแผ่พระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทในประเทศไทย

              ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช ๒๕๐๕ ได้บัญญัติถึงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชได้ว่าในกรณีตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชว่างลง ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการประกาศนาม สมเด็จพระราชาคณะ ที่มีอาวุโสสูงสุดโดยพรรษา เพื่อปฏิบัติหน้าที่ในตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช จากนั้นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ นำพระนามสมเด็จพระราชาคณะ 4 รูป คือ สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ สมเด็จพระพุฒาจารย์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ และสมเด็จพระวันรัต เสนอนายกรัฐมนตรี เพื่อนำเข้าที่ประชุมคณะรัฐมนตรี แล้วนำกราบถวายบังคมทูลให้พระมหากษัตริย์ทรงวินิจฉัย และจะมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ สถาปนาสมเด็จพระราชาคณะรูปใดรูปหนึ่งขึ้นดำรงตำแหน่งเป็นสมเด็จพระสังฆราชต่อไป

              พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ.๙ ราชบัณฑิต และเจ้าอาวาสวัดราชโอรสาราม ได้ให้ความหมายของคำว่า สังฆราช แปลว่า ราชาของสงฆ์ ราชาองหมูคณะ

              สังฆราช หมายถึง พระมหาเถระผู้เป็นใหญ่สูงสุดในสังฆมณฑล เรียกเต็มว่า สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก เรียกย่อว่า สมเด็จพระสังฆราช 

              สังฆราช อีกความหมายหนึ่งเป็นชื่อตำแหน่งพระมหาเถระผู้ใหญ่สูงสุดเช่นนั้น โดยเรียกตำแหน่งสังฆราช หรือตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช 

              สังฆราช ในสังสงฆมณฑลไทย กฎหมายกำหนดให้มีพระองค์เดียวมาตั้งแต่สมัยโบราณ ทั้งนี้ เพื่อป้องกันความแตกแยกในหมู่สงฆ์ จึงเท่ากับทรงดำรงอยู่ในฐานะ พระสังฆบิดร ด้วย

              ส่วนคำว่า "สังฆราชี" เจ้าคุณทองดีได้ให้ความหมายไว้ว่า ความแตกร้าวแห่งสงฆ์ รอยร้าวในหมู่สงฆ์

              สังฆราชี หมายถึง การขัดกันในคณะสงฆ์ การที่สงฆ์ไม่ลงรอยกัน เกิดการทะเลาะวิวาทกันจนเข้ากันไม่ได้ แต่ยังร่วมทำอุโบสถกรรมด้วยกันอยู่ ไม่ถึงกับแตกแยกกันจนแยกไปทำอุโบสถกรรมต่างหากเหมือนสังฆเภท

              สังฆราชี เกิดจากการที่สงฆ์มีวามคิดเห็นขัดแย้งกันบ้าง ไม่ลงรอยในเรื่องความประพฤติที่ไม่ตรงตามพระวินัยจนเป็นที่รังเกียจของผู้อื่นบ้าง ทะเลาะเบาะแว้งกันจนมองหน้าไม่ติดกันบ้าง