จัดการกับอารมณ์เศร้าหมองด้วยสมถะกับวิปัสสนา | คมชัดลึก

           ศิริวรรณ ประพันธ์ธุรกิจ ปุจฉา :  กราบนมัสการค่ะ เรียนถามพระอาจารย์ว่า เวลาจิตเกิดอารมณ์เศร้า ในทางวิปัสสนาเราจะจัดการกับอารมณ์เศร้าที่เกิดขึ้นอย่างไร ๑. เห็นจิตมันเศร้า ปล่อยมันร้องไห้ แต่ไม่ปล่อยให้อารมณ์เศร้าอยู่นาน ดูมันให้มันคลายไปเอง หรือ ๒. พอมันเศร้าก็รีบมาดูกาย เพื่อให้จิตเปลี่ยนเรื่องสนใจ ขอคำแนะนำวิธีจัดการกับอารมณ์เศร้าที่เกิดขึ้นอย่างถูกต้องให้ด้วยค่ะ กราบขอบพระคุณ
 
              วิสัชนา:  การจัดการกับอารมณ์ต่างๆ ที่เป็นอกุศลทำได้ ๒ วิธีใหญ่ๆ คือ สมถะ กับ วิปัสสนา วิธีสมถะ ก็คือ บรรเทา กดข่ม หรือใช้ธรรมที่ตรงข้ามกับอารมณ์นั้นมาจัดการ เช่น พอโกรธ ก็พยายามแผ่เมตตาให้เขา หรือ เอาจิตมาจดจ่ออยู่ที่ลมหายใจ จะได้ไม่หมกมุ่นอยู่กับความโกรธหรือคนที่ทำให้เราโกรธ จะเรียกว่าเป็นการใช้สมาธิมาบรรเทาความโกรธก็ได้
 
              ส่วนวิปัสสนานั้น คือ การพิจารณาอารมณ์ที่เกิดขึ้น โดยไม่ต้องทำอะไรกับมัน ซึ่งต้องเริ่มต้นจากการวางใจเป็นกลางต่อสิ่งนั้น ไม่ผลักไสหรือรังเกียจอารมณ์ที่เกิดขึ้น สติจึงเป็นสิ่งสำคัญมาก เพียงแค่นี้ก็ช่วยให้อารมณ์นั้นบรรเทาลงไป เพราะใจไม่ไปเกาะเกี่ยวหรือเติมเชื้อให้อารมณ์นั้นลุกลามต่อไป
 
              วิปัสสนายังรวมไปถึงการพิจารณาเห็นว่า อารมณ์โกรธนั้นก็ไม่เที่ยง สักแต่ว่าเกิดขึ้น ไม่ใช่ตัวเราของเรา ทำให้ปล่อยวางได้ การเห็นเช่นนี้เป็นกระบวนการทางปัญญา หรือต้องใช้ปัญญา (ต่างจากสมถวิธีที่ใช้สมาธิ)
 
              วิธีที่คุณพูดมาทั้ง ๒ วิธีก็ใช้ได้ทั้งนั้น แต่ข้อ ๒ นั้นเป็นวิธีสมถะ วิธีที่ ๑ ใกล้เคียงกับวิปัสสนา แต่เวลาดูมัน ก็อย่าไปอยากให้มันคลาย ถ้าอยากให้มันคลายก็แสดงว่าใจไม่เป็นกลางต่ออารมณ์โกรธ ทำให้ไม่สามารถพิจารณามันอย่างที่มันเป็น

              "พรุ่งนี้ หรือชาติหน้า ไม่แน่ว่า อะไรจะมาก่อนกัน?" ครูบาอาจารย์ทางสายวัชรยานกล่าวไว้อย่างนั้น อย่ามัวจมอยู่กับความโศกเศร้า หากมีญาติพี่น้องกำลังป่วยหนักใกล้จะจากไป ช่วงเวลาสุดท้ายนี้อาจพลิกจิต เปลี่ยนใจ ไปสู่สัมปรายภพอย่างสันติ  'ครือข่ายพุทธิกา' เปิดสายด่วนให้คำปรึกษาทางจิตใจผู้ป่วยระยะสุดท้าย โทร.๐-๒๘๘๒-๔๙๕๒