ทำอย่างไรจึงจะเป็นผู้มีบารมีทางธรรม
ทำอย่างไรจึงจะเป็นผู้มีบารมีทางธรรม : ปุจฉา -วิสัชนา กับพระไพศาล วิสาโล
แอนนี่ เชาร์ ปุจฉา : กราบนมัสการพระอาจารย์ค่ะ หนูดูละครแล้วเกิดความสงสัยค่ะ ความตอนหนึ่งในละครพูดว่า "ไม่มีบารมีพอที่จะครอบครองได้" หนูสงสัยว่า "บารมีนั้นเกิดขึ้นได้อย่างไร" เกิดจากการทำสมาธิและสวดมนต์ภาวนา ใช่หรือเปล่าคะ ถ้าเช่นนั้น พระสงฆ์ที่ถือพรรษามานาน ก็มีบารมีทุกรูปใช่หรือไม่คะ ขอบพระคุณพระอาจารย์มากค่ะ
วิสัชนา : คำว่า “บารมี” พุทธศาสนาหมายถึง “คุณความดีที่บำเพ็ญอย่างยิ่งยวด เพื่อบรรลุจุดหมายอันสูงยิ่ง” (พจนานุกรมพุทธศาสน์ ของพระพรหมคุณาภรณ์) “จุดหมายอันสูงยิ่ง”นั้นก็คือพระนิพพานนั่นเอง บารมีอย่างนี้ต้องเกิดจากการปฏิบัติตามหลักไตรสิกขา (ศีล สมาธิ ปัญญา) หรือทาน ศีล ภาวนา (อย่างพระเวสสันดรท่านบำเพ็ญทานบารมีอย่างอุกฤษฏ์)
บารมีนั้นจะมีพื้นฐานอยู่ตรงการนึกถึงประโยชน์สุขของผู้อื่นยิ่งกว่าตนเอง (อันนี้เป็นลักษณะเด่นของพระโพธิสัตว์ทั้งหลายที่บำเพ็ญบารมีก่อนบรรลุโพธิญาณ) แต่การเสียสละเพื่อผู้อื่นน?ั้นจะเกิดขึ้นได้อย่างแท้จริงก็ต้องอาศัยสมาธิและปัญญาด้วย การสวดมนต์เป็นส่วนหนึ่งแต่ไม่ใช่ทั้งหมด
พระภิกษุที่มีพรรษามาก ไม่จำเป็นต้องมีบารมีมากก็ได้ (ถ้าหมายถึงบารมีในพุทธศาสนา) หากท่านไม่ปฏิบัติ ไม่มุ่งมั่นในไตรสิกขา บารมีก็ไม่เกิดแต่ถ้าเป็นบารมีในทางโลก ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง คือ พอบวชนานแล้วก็อาจเป็นที่นับถือศรัทธาของญาติโยม หรือมีบริษัทบริวารมากก็ได้ บารมีในทางโลกนั้น ไม่จำต้องทำความดีก็ได้ แค่มีอำนาจ เงินทอง หรือบริวารมาก ก็ถือว่าเป็น “ผู้มีบารมี” ได้
ไม่รู้จักที่ต่ำที่สูง จัดเป็นมานะหรือไม่
แอดมิน ปุจฉา : พระอาจารย์ครับ ได้อ่านที่พระอาจารย์เขียนเรื่อง "มานะ" พอจะเข้าใจแล้วว่าการยกตนข่มคนอื่น สร้างภาพ ขี้อิจฉา กลัวเสียหน้า ไม่กล้าขอโทษ จัดเป็นมานะ พอดีผมเคยได้ฟังมาว่า การคิดว่าทุกคนเท่าเทียมกันหมด ไม่มีใครสูงกว่าใคร หรือไม่รู้จักที่ต่ำที่สูงก็จัดเป็นมานะ อันนี้จริงแท้อย่างไรขอรับ
วิสัชนา : มานะหมายถึงความสำคัญตนว่าเป็นนั่นเป็นนี่ รวมถือความถือตัวถือตน การเปรียบเทียบว่าสูง ต่ำ หรือเท่าเทียมกับผู้อื่น (เช่น เก่ง รวย ฉลาด สวย) ก็ถือว่าเป็นมานะเช่นกัน ส่วนการคิดว่าทุกคนเท่าเทียมกัน เสมอภาคกันนั้น เป็นเรื่องทิฏฐิหรือความเห็น ไม่ใช่มานะ
ส่วนการไม่รู้จักที่ต่ำที่สูงนั้น หากเป็นเพราะไม่รู้จักกาลเทศะหรือไม่มีมารยาท จัดอยู่ในเรื่องของพฤติกรรมหรือศีลที่ไม่งดงาม ไม่ถือว่าเป็นมานะ แต่ถ้าเกิดจากการไม่มีความอ่อนน้อมถ่อมตน อันนี้เป็นมานะแน่นอน