สภาพดังกล่าวทำให้อดที่จะคิดไม่ได้ว่า เป็นการสูญเสียพื้นฐานการศึกษาเกษตรอย่างสำคัญ เรื่องแรกก็คือ การยุบโรงเรียนฝึกหัดครูที่กระจายอยู่ในท้องถิ่นต่างๆ ของประเทศเข้าไปไว้ในที่เดียว คำว่าฝึกหัดครูก็หายไป ซึ่งหมายถึงวิญญาณความเป็นครูจำต้องสูญสิ้นไปด้วย

          กลับอีกประเด็นหนึ่ง “การกระจายการศึกษาเกษตรสู่ท้องถิ่น” กลับหวนกลับมาสู่การรวมกันเป็นหนึ่งเดียว อย่างที่เรียกกันว่า การจัดการศึกษาแบบเอกเทศ ซึ่งคนในยุคปัจจุบันพยายามดิ้นรนที่จะกระจายทุกสิ่งทุกอย่างให้แก่สังคมบนพื้นฐานความคิดที่อิสระทำให้เปิดกว้าง แต่ก็ไม่อาจหลุดพ้นออกมาได้ ดังจะเห็นเป็นประจักษ์พยานได้ว่า สถาบันอุดมศึกษาที่มีการจัดการศึกษาเกษตรได้พยายามเปิดวิทยาเขตออกไปสู่ชนบท แต่ก็มีน้อยที่คิดใช้ชุมชนชาวบ้านเป็นห้องปฏิบัติการบนพื้นฐานการศึกษาทางสังคมชนบท

          การจัดตั้งโรงเรียนเตรียมวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ที่แม่โจ้ครั้งนั้น ก็ยังใช้สถานที่นี้เป็นพื้นฐานการจัดการศึกษาเกษตรระดับอุดมศึกษาซึ่งอยู่ในเขตบางเขน นอกจากนั้นยังมีการกำหนดโครงสร้างให้มีสถาบันการศึกษาร่วมกับสถานีทดลองในด้านวิชาการทางเทคโนโลยี “ซึ่งโครงสร้างแบบนี้ได้ถูกกำหนดขึ้นจากการเดินตามก้นสหรัฐอเมริกา”

          แม่โจ้ในครั้งนั้น ยังมีสภาพที่ทำให้นักศึกษาต้องทำงานหนัก แม้ดินก็มีคุณภาพที่ต่ำ แม้อยู่หอพักร่วมกันก็ยังไม่มีไฟฟ้าและน้ำประปาใช้ นอกจากนั้นผู้ที่เข้ามาศึกษาในแม่โจ้ก็ยังได้รับสภาพแวดล้อมที่ต้องตรากตรำทำงานตั้งแต่เช้ามืดยันค่ำ แถมทุกคนยังต้องเผชิญกับไข้ป่าชุกชมอีกด้วย

          วัตถุประสงค์ดังกล่าว ก็เพื่อเป็นการฝึกฝนให้คนที่ทำงานเกษตรต้องมีความอดทนสูงในการดำรงชีวิตและการทำงานอีกครั้ง

          มีความสามารถในการแก้ปัญหาต่างๆ ด้วยตนเอง ซึ่งเรื่องนี้ผู้เขียนได้รับความรู้อีกอย่างหนึ่งว่า “คนที่มีความอดทนสูง ไม่จำเป็นที่จะต้องมีร่างกายกำยำล่ำสัน แม้คนที่มีร่างกายผอมบาง แต่มีจิตใจเข้มแข็งก็ยังสามารถสู้งานหนักได้” ดังนั้นเราจึงไม่ควรเอาเงื่อนไขที่อยู่ด้วยกันมาผูกติดกัน หากรู้จักเรียนรู้และแยกแยะได้อย่างอิสระ 

          ถัดจากนั้นมาประมาณ 4-5 ปี โรงเรียนกับสถานีทดลองก็มีการแตกแยกออกจากกันแบบไม่ดูดำดูดี สิ่งนี้เองที่สอนให้ฉันรู้ว่า การที่ไปเอาตัวอย่างมาจากที่อื่น โดยไม่นึกถึงการนำเอาพื้นฐานของตัวเองมาใช้รองรับ ในที่สุดมันก็ไม่มีความมั่นคงยั่งยืน

          ถัดจากนั้นมาไม่กี่ปีแม่โจ้ที่เคยมีสภาพแวดล้อมเป็นพื้นฐานของการศึกษาเกษตรศาสตร์ในระดับอุดมศึกษา ก็ถูกอิทธิพลผลกระทบจากวัตถุทำให้หลุดออกมาจากโครงสร้างเดิม ส่วนมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ที่บางเขน ก็ได้สถาปนาตัวเองขึ้นมาเป็นมหาวิทยาลัย โดยปล่อยให้พื้นฐานตัวเองหลุดออกไปอยู่ต่างหาก ทำให้แม่โจ้จำต้องหลุดลอยออกไปโดยไม่มียอดเป็นเวลาหลายปี

--------------------

(คอลัมน์ หอมกลิ่นกล้วยไม้ : สภาวะเสื่อมสลายภาคเกษตรไทย (3) : โดย ... ศ.ระพี สาคริก)