ผีเสื้อ ได้ชื่อเป็นแมลงที่มีความสวยงามที่สุด จนได้รับฉายาว่า “อัญมณีที่มีปีก” เพราะลวดลาย สีสัน ที่สวยสดงดงามบนผืนปีก ยิ่งในยามที่ผีเสื้อนับร้อยนับพันโบยบินขึ้นพร้อมกัน ปฎิเสธไม่ได้ว่านั่นคือ ความงดงาม อาจเป็นเพราะความงดงามแบบนี้กระมัง ที่ทำให้หลายคนหลงรักผีเสื้อ หลงใหลในความงดงามของอัญมณีมีชีวิตแห่งผืนพงไพร 
       
               ในประเทศไทยนั้นมีแหล่งดูผีเสื้อในธรรมชาติหลายแห่ง ทั้งที่อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ น้ำตกเขาสอยดาว รวมถึงอุทยานแห่งชาติปางสีดาก็ได้ขึ้นชื่อว่าเป็นแหล่งดูผีเสื้ออันดับต้นๆ ของเมืองไทย ซึ่งทุกปีช่วงเดือนมิถุนายน-สิงหาคม เป็นช่วงที่จะพบเห็นผีเสื้อหลากหลายชนิด จำนวนมากมายมหาศาลออกมาโบยบิน และจะมีการจัดงานเทศกาลดูผีเสื้อปางสีดา มีการจัดนิทรรศการให้ความรู้เกี่ยวกับการดูผีเสื้อ การประกวดภาพถ่ายผีเสื้อ แน่นอนว่า คนรักผีเสื้ออย่างผมจึงไม่พลาด

             ผมเดินทางจากกรุงเทพฯ ถึงปางสีดาตอนสายๆ ของวัน ด้วยระยะทางประมาณ 250 กิโลเมตร ใช้เวลาไม่นานนัก ระหว่างที่เดินไปติดต่อเจ้าหน้าที่ที่ศูนย์บริการนักท่องเที่ยว เพื่อแจ้งเรื่องขอขึ้นไปกางเต็นท์พักแรมที่หน่วยพิทักษ์อุทยานแห่งชาติปางสีดาที่ 5 หรือเรียกสั้นๆ ว่า ปด.5 เพียงหน้าศูนย์บริการฯ ก็พบผีเสื้อจำนวนมากแล้ว ทั้งผีเสื้ออไซเรี่ยน ผีเสื้อสะพายฟ้า และผีเสื้อหนอนจำปีฝูงใหญ่นับร้อยตัวลงกินโป่ง

            แสงแดดเริ่มแรงกล้ามากขึ้น ผมหวังว่าวันนี้สายฝนจะไม่โปรยปรายลงมา สภาพอากาศมีผลมากกับปริมาณของผีเสื้อที่เราจะพบเจอ ถ้าฝนตกผีเสื้อจะออกมาไม่มากนัก ขณะเดียวกันถ้าแดดแรงอากาศเปิด ก็เป็นโอกาสที่เราจะได้พบผีเสื้อจำนวนมากเช่นกัน      
  
           จากศูนย์บริการไปอีกประมาณ 1 กิโลเมตร ถึงบริเวณน้ำตกปางสีดา ลานจอดรถที่เคยใช้งาน เปลี่ยนเป็นลานผีเสื้อชั่วคราว ผีเสื้อจำนวนมากเกาะอยู่ตามพื้น นักท่องเที่ยวหลายคนก้มๆ เงยๆ ดูผีเสื้อและถ่ายรูป ผีเสื้อบริเวณนี้ส่วนใหญ่เป็นผีเสื้อในกลุ่มผีเสื้อจรกา ไม่ไกลกันนักมีผีเสื้อหนอนคูนธรรมดารวมกลุ่มอยู่ด้วย 
           
           สายน้ำจากน้ำตกปางสีดามีปริมาณน้อยมาก ผมจึงใช้เวลาไม่นานนักที่จะเก็บภาพน้ำตก ขณะที่จะเดินกลับขึ้นไป ผีเสื้อชนิดหนึ่งที่พื้นปีกมีสีเหลืองสดบินตัดหน้าไปเกาะอยู่ใต้ใบไม้ ผมรีบตามไปดูจึงเห็นว่า ผีเสื้อที่เห็นนั้นแท้จริงคือ มอทราหูอมจันทร์ ซึ่งเป็นผีเสื้อกลางคืนที่มีความสวยงามมากชนิดหนึ่ง (ผีเสื้อกลางคืนนั้นเราจะเรียกชื่ออีกอย่างหนึ่งว่า มอท)

           ไม่ไกลจากน้ำตกปางสีดาตรงบริเวณด่านตรวจทางขึ้นไปสู่หน่วยฯ ปด.5 และจุดชมวิว กม.25 มีการจัดทำโป่งไว้ให้ผีเสื้อ 2 ฝั่งถนน นับว่าเป็นจุดที่มีนักท่องเที่ยวจำนวนมากมาชมความงดงามของผีเสื้อ นอกจากสัตว์ป่าที่ต้องการดินโป่งเพื่อเสริมสร้างแร่ธาตุให้กับตัวเองแล้ว ผีเสื้อเองก็เช่นกัน ผีเสื้อจำนวนมากเกาะกลุ่มลงกินโป่ง ทั้งผีเสื้อหนอนจำปีนับร้อยตัว ผีเสื้อสีอิฐธรรมดา ผีเสื้ออไซเรี่ยน อีกฝั่งหนึ่งถนนมีผีเสื้อในวงศ์ผีเสื้อหางติ่ง ทั้งผีเสื้อหางติ่งเฮเลน ผีเสื้อหางติ่งธรรมดา ในนั้นมีผีเสื้อหางดาบธรรมดารวมอยู่ด้วย แต่ผีเสื้อที่เยอะที่สุดบริเวณนี้ ก็คือผีเสื้อหนอนคูนธรรมดา ที่ผมเห็นมีจำนวนหลายร้อยตัวเลยทีเดียว

         นอกจากดินโป่งที่เป็นอาหารของผีเสื้อแล้ว ผีเสื้อบางชนิดก็ชอบผลไม้ที่สุกงอมด้วยเช่นกัน ผลไม้หลายชนิดที่เจ้าหน้าที่หั่นไว้ก็มีผีเสื้อหลายชนิดบินวนไปมา ผีเสื้อเค้าท์เทาตัวหนึ่ง และผีเสื้อบารอนม่วงดำเกาะอยู่บนถาดผลไม้ ผมรีบหันกล้องขึ้นมาถ่ายรูปไปทันที เพราะนี่เป็นครั้งแรกที่ผมได้พบผีเสื้อ 2 ชนิดนี้  
 
        “มีใครเจอผีเสื้อซิกแซกบ้างหรือยังครับ” ผมถามพี่เจ้าหน้าที่อุทยานฯ 2 ท่านที่ยู่บริเวณนั้น

         “ยังเลยครับ” พี่เจ้าหน้าที่ตอบกลับมาขณะที่ยืนคุยอยู่ด้วยกัน

         ปางสีดา ได้ขึ้นชื่อว่าเป็นสถานที่มีผีเสื้อจำนวนมากกว่า 400 ชนิด และดาวเด่นของที่นี่ก็หนีไม่พ้น ผีเสื้อซิกแซก ผีเสื้อหายากที่สามารถพบเห็นได้ที่นี่ ผมตามถ่ายรูปผีเสื้อมาควิสแถบโค้งและเฝ้าดูผีเสื้อตัวอื่นๆ ไปเรื่อยๆ ระยะหนึ่ง จนกระทั่งมีผีเสื้ออีกตัวหนึ่งบินมาเกาะที่ถาดวางผลไม้ ลวดลายที่สวยงามทำให้ผมรีบถ่ายรูปก่อนที่ผีเสื้อตัวนี้จะบินจากไป พยายามนึกชื่อแต่ก็ยังนึกไม่ออกกลับมาค้นข้อมูลจึงทราบว่าเป็นผีเสื้อดุ๊กจุดแดง นักท่องเที่ยวเริ่มมีจำนวนมากขึ้น มีเจ้าหน้าที่เดินดูคอยให้ข้อมูล เมื่อมีนักท่องเที่ยวสนใจสอบถามเรื่องผีเสื้อ โดยเฉพาะเด็กๆ ผมอดเผลอยิ้มไม่ได้ เด็กๆ หลายคนที่วิ่งถ่ายรูปผีเสื้อ พี่เจ้าหน้าที่ชี้ให้ผมดูบนต้นไม้ใกล้ๆ หนอนผีเสื้อกลางคืน หรือ บางคนจะเรียกว่า บุ้ง นักท่องเที่ยวหลายคนเดินตามเข้ามาดู บางคนก็ถ่ายรูปไว้ บางคนก็เห็นแล้วก็รีบเดินจากไป ขนยาวๆ ของหนอนบุ้งที่ยื่นมาออกมาทำให้ผมคิดถึงอาการคันคะเยอทุกที

          จากด่านตรวจผมมุ่งหน้าสู่หน่วย ปด.5 และจุดชมวิวด้านบน เส้นทางลูกรังยาวไกลผ่านกลางผืน​ป่าระยะทางอีกกว่า 20 กิโลเมตร ระหว่างทางจะพบว่า บางจุดจะมีกองมูลสัตว์อยู่ตามรายทาง นั่นคือแหล่งอาหารอีกอย่างหนึ่ง​ของผีเสื้อ
 
          “กางเต็นท์ในเรือนไม้นั่นก็ได้ครับ” เจ้าหน้าที่ประจำหน่วยฯ ปด.5 แนะนำ​ให้ผมไปกางเต็นท์นอนบนเรือนไม้ แทนที่จะกางบนสนามหญ้า เรือนไม้ที่ว่าเป็นเรือนไม้แถวยาว 2 หลัง ยกพื้นสูงขึ้นมาประมาณครึ่งเมตร และลำธารหลังเรือนไม้นี่แหละที่​เป็นจุดชุมนุมของผีเสื้อจำนวนมาก​ โดยเฉพาะผีเสื้อที่ชอบอยู่ในพื้นที่ชื้นริมลำธารแบบนี้ ผมค่อยๆ คลานเข้าไปจึงเข้าไปอยู่ใกล้ๆ ผีเสื้อได้โด​ยไม่บินหนี ผีเสื้อที่ผมเห็นส่วนมากเป็นผีเสื้อในวงศ์ผีเสื้​อหางติ่ง ทั้งผีเสื้อหางติ่งปารีส ผีเสื้อหางติ่งเฮเลน ผีเสื้อหางติ่งธรรมดา และผีเสื้อหางติ่งนางระเวง ผีเสื้อในวงศ์นี้เวลาเกาะมักกระ​พือปีกไปด้วย ต่างกับผีเสื้อแผนที่ธรรมดาและแ​ผนที่ลายหินอ่อน ที่เวลาที่เกาะมักกางปีก ทำให้เราเห็นลวดลายของริ้วปีกที่สวยงามได้อย่างชัดเจน

          ถัดไปอีกทางด้านขวามือ ฝูงผีเสื้อหนอนคูนและฝูงผีเสื้อเณรนับร้อยตัวเกาะกลุ่มอยู่เช่นกัน 
  
           จากจุดชมวิว กม.25 มองเห็นผืนป่ากว้างไกลสุดสายตา ปางสีดาเป็นส่วนหนึ่งของมรดกโลกทางธรรมชาติร่วมกับเขาใหญ่ ทับลาน และตาพระยา และเป็นที่ที่มีผีเสื้อจำนวนมากมายหลายชนิด ผีเสื้อเป็นเครื่องวัดความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่า ผีเสื้อจะวางไข่ไว้บนใบไม้ที่เป็นพืชอาหารของหนอนผีเสื้อ ยิ่งมีผีเสื้อหลากหลายชนิดนั่นหมายความว่าที่นั้นมีความหลากหลายของพันธุ์พืชและระบบนิเวศวงจรชีวิตของผีเสื้อ เริ่มจากวางไข่ ฝักตัวเป็นตัวหนอน เข้าสู่ระยะดักแด้ และออกมาเป็นผีเสื้อ ในระยะที่เป็นตัวหนอนเป็นช่วงที่หลายคนไม่ชอบ บางคนถึงกับวิ่งหนี

             การดูผีเสื้อทำให้ผมได้เรียนรู้อย่างหนึ่งว่า บางครั้งเราก็ต้องอดทนรอ เมื่อผีเสื้อออกจากดักแด้เผยลวดลายสีสันบนผืนปีก เมื่อนั้นเราจะได้เห็นความงดงามที่แท้จริง

....................................................

            เทศกาลดูผีเสื้อปางสีดา สมาคมรักษ์ปางสีดา จัดให้มีการประกวดถ่ายภาพผีเสื้อ เริ่มส่งผลงานได้ตั้งแต่วันนี้ จนถึงวันที่ 10 สิงหาคม 2555 ดูรายละเอียดและแบบฟอร์มการส่งภาพประกวดได้ที่ www.rakpangsida.net/  หรือ  www.facebook.com/rakpangsida

..............................................
(ผีเสื้ออัญมณีแห่งพงไพร : คอลัมน์ชวนเที่ยว : เรื่อง/ภาพ : รัลย์  ผีเสื้อพเนจร )