สถานการณ์ขณะนี้ การลงประชามติยกร่างรัฐธรรมนูญใหม่ หรือลงมติรับร่างแก้ไข มาตรา 291 วาระ 3 คงเป็นไปได้ยาก ไม่ใช่เพราะประเด็นทางกฎหมาย แต่เป็นบรรยากาศทางสังคม
   
              การที่ศาลรัฐธรรมนูญอ้าง มาตรา 68 ขู่เอาผิดรัฐบาล รัฐสภา ทำให้สังคมวิตกอกสั่นว่าจะเกิดวิกฤติรอบใหม่ แต่เมื่อจบลงด้วยการไม่ยุบพรรคตัดสิทธิ แม้ศาลเข้ามายึดอำนาจเหนือรัฐธรรมนูญ ก็ทำให้ผู้คนทั่วไปถอนหายใจโล่งอก ความกดดันกลับมาอยู่ที่รัฐบาล ถ้าเดินหน้า ก็จะถูกมองว่าหาเรื่องปั่นป่วนวุ่นวาย อยู่อย่างนี้ไปดีกว่า
   
              กระนั้นถ้ามองอีกด้านหนึ่ง ก็เห็นได้ว่าถ้าศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยทางร้ายแรง ล้มรัฐบาล ล้มระบอบรัฐสภา ศาลรัฐธรรมนูญนั่นแหละ จะเจอแรงต้านจากสังคม ผู้ที่จะเข้ามาฮุบอำนาจหลังจากนั้น จะถูกสังคมปฏิเสธ มิพักต้องกล่าวถึงการต่อต้านอย่างรุนแรงของมวลชนเสื้อแดง
   
              ถ้ามองให้ไกลออกไป ก็มองได้ว่ากระแสสังคมไม่อยากเห็นการยุบพรรค ใช้ตุลาการภิวัตน์เปลี่ยนรัฐบาลอีกแล้ว เพราะกลัวความปั่นป่วนวุ่นวาย ขณะเดียวกัน กระแสสังคมก็ไม่ต้องการให้รัฐบาลรุก จึงจะค้างคากันไปอย่างนี้ องค์กรอิสระ ตุลาการภิวัตน์ อาจใช้กลไกลิดรอนพรรคเพื่อไทย แต่ไม่กล้าแตกหัก ขณะที่รัฐบาลเมื่อแก้รัฐธรรมนูญไม่ได้ ก็จะหันไปช่วงชิงอำนาจ ด้วยการแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการ ตำรวจ ทหาร หรือวิธีเล่นการเมืองใต้โต๊ะแบบต่างๆ
   
              ทางเลือกสุดท้ายที่พรรคเพื่อไทยอาจต้องทำคือ แก้รัฐธรรมนูญรายมาตรา แต่ต้องเลือกประเด็นที่สามารถโน้มน้าวสังคมให้เห็นชอบ เช่น ให้วุฒิสมาชิกมาจากการเลือกตั้งทั้งหมดตามสัดส่วนประชากร ถีบ ส.ว.ลากตั้งออกจากวงโคจร ถ้าพรรคประชาธิปัตย์จะคัดค้าน ก็แสดงเหตุผลมา คนใต้ทำไมไม่เอา ส.ว.เลือกตั้ง
   
              ที่มาขององค์กรอิสระ กรรมการสรรหามาจากตุลาการเกือบทั้งยวง รื้อสัดส่วนให้มีองค์กรหลากหลาย (องค์กรพวกนี้จะได้ช่วยโต้ศาล) บางมาตราถ้าโวยวายกันนักก็ไม่ต้องแก้ เช่น 237 แจกใบแดง ยุบพรรค เพราะไม่มีควายตัวไหนเป็นกรรมการบริหารพรรคไปลง ส.ส.เขตให้ กกต.จับอีกแล้ว
   
              มาตรา 309 ที่โวยวายกันนักก็ไม่ต้องแก้ เพราะต่อให้ยกเลิกสำเร็จก็ใช่ว่าจะช่วยให้ทักษิณพ้นโทษได้ โดยเฉพาะคดีที่ดินรัชดาฯ และคดียึดทรัพย์ ที่ศาลฎีกาฯ ตัดสินไปแล้ว
   
              มาตรา 309 เป็นมาตราสุดอัปยศของรัฐธรรมนูญ 2550 เพราะบัญญัติว่า "บรรดาการใดๆ ที่ได้รับรองไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักราช 2549 ว่าเป็นการชอบด้วยกฎหมายและรัฐธรรมนูญ รวมทั้งการกระทำที่เกี่ยวเนื่องกับกรณีดังกล่าว ไม่ว่าก่อนหรือหลังวันประกาศใช้รัฐธรรมนูญนี้ ให้ถือว่าการนั้นและการกระทำนั้นชอบด้วยรัฐธรรมนูญนี้"
   
              พูดง่ายๆ ก็คือ ให้ถือว่าการกระทำที่ไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญกลายเป็นชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ซึ่งขัดต่อหลักนิติรัฐ เพราะรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุด จะยอมรับการกระทำที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญไม่ได้
   
              ถ้าเฉพาะเจาะจงในกรณี คตส.ก็พูดภาษาชาวบ้านว่า การกระทำใดๆ ของ คตส. ถ้าผิดกฎหมายรัฐธรรมนูญ 2550 มาตรา 309 ก็ให้ถือว่าไม่ผิด ต่อให้รัฐธรรมนูญ 2550 ประกาศใช้แล้ว ก็ยังทำผิดต่อไปได้
   
              กองเชียร์ คตส.อย่าเถียง เพราะถ้า คตส.ทำถูกต้อง ชอบธรรม ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ ก็ไม่จำเป็นต้องเขียนมาตรา 309 ไว้อย่างนี้ ควรกลับไปถาม คตส.มากกว่าว่าทำอะไรขัดต่อรัฐธรรมนูญ ถึงต้องมี 309 อุ้มไว้
   
              ผู้ร่างรัฐธรรมนูญน่าจะรู้ดีว่าการกระทำของ คตส.ขัดต่อรัฐธรรมนูญที่ตัวเองเขียนขึ้น จึงเพิ่มมาตรา 309 ไว้ในบทเฉพาะกาล    อย่างไรก็ดี ไม่ใช่ว่ายกเลิก 309 แล้วทักษิณจะพ้นโทษโดยอัตโนมัติ มาตรา 309 มีผลในคดีความที่ผ่านมาคือ เมื่อฝ่ายจำเลยร้องศาลรัฐธรรมนูญว่าประกาศ คตส.ขัดต่อรัฐธรรมนูญ ศาลก็ชี้ว่ามีมาตรา 309 คุ้มครอง จึงยกคำร้องไม่วินิจฉัย
   
              ถ้ายกเลิกมาตรา 309 ก็ไม่ได้แปลว่าประกาศ คตส.ขัดรัฐธรรมนูญทันที แต่ครั้งนี้ ศาลรัฐธรรมนูญจะต้องรับคำร้องเพื่อวินิจฉัยว่าประกาศ คตส.ขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่ (ซึ่งถ้าวสันต์ สร้อยพิสุทธิ์ จรัญ ภักดีธนากุล ผู้ยกร่างรัฐธรรมนูญเอง ฯลฯ เห็นว่าประกาศ คตส.ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ คดีความก็เดินหน้าต่อไป)
   
              นั่นหมายความเฉพาะคดีความที่ยังค้างอยู่เท่านั้นนะครับ คดีที่สิ้นสุดไปแล้ว ศาลฎีกาฯ ตัดสินไปแล้ว ก็ไม่ได้แปลว่าจะเป็นโมฆะทันที ไม่ได้แปลว่าจะลบล้างคำพิพากษา ขอรื้อฟื้นคดีขึ้นพิจารณาใหม่ได้ทันที จะเกิด “สงครามการตีความ” ให้วุ่นวายไปหมด เผลอๆ จะรบรากันจนหาข้อยุติไม่ได้
   
              นิติราษฎร์จึงเคยเสนอให้ “ลบล้างผลพวงรัฐประหาร” โดยบัญญัติเป็นรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งลบล้างคำพิพากษาได้ แล้วให้ ป.ป.ช.เริ่มต้นสอบสวนดำเนินคดีใหม่
   
              แต่ถ้าแก้อะไรไม่ได้เลย ก็ปล่อย 309 ไว้อย่างนี้แหละ ให้เป็นสัญลักษณ์อัปยศคู่รัฐธรรมนูญ 2550 ไปชั่วกัลปาวสาน