ในช่วงหน้าร้อน หากใครมีโอกาสเดินทางล่องใต้ แวะเวียนมาเที่ยวแดนสะตอยามนี้ "เมืองแห่งขุนเขา" หรือ จ.พัทลุง เป็นที่ท่องเที่ยวเชิงเกษตรมากที่สุด เพราะนอกจากเป็นอู่ข้าวอู่น้ำสำคัญแล้ว ยังมีสภาพทางภูมิศาสตร์ที่เหมาะกับการหลบแดดมาพักผ่อนได้ทั้งครอบครัว โดยเฉพาะสวนสมุนไพรที่ได้จัดสรรปั้นแต่งให้ผู้มาเยือนได้ฉ่ำใจด้วยแมกไม้นานาพันธุ์อย่าง "สวนสังคมวนเกษตร" หรือ "สวนสมุนไพรลุงจ่าย" ที่คนเมืองลุงรู้จักกันดี ยังมีเครื่องดื่มแปรรูปจากสมุนไพร ผักปลอดสารพิษกว่า 10 ชนิด พร้อมรอเสิร์ฟผู้มาเยือนทันทีที่มาถึง

              นายจ่าย ช่วยนุ้ย  หรือ "ลุงจ่าย" ประธานกลุ่มสังคมวนเกษตร เพื่อการท่องเที่ยวบ้านในวัง ต.บ้านนา อ.ศรีนครินทร์ จ.พัทลุง เล่าให้ฟังว่า ด้วยวิถีชีวิตของชาวบ้านแถบนี้อยู่อาศัยร่วมกับธรรมชาติเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว โดยเฉพาะพื้นที่บ้านในวัง ต.บ้านนา ประชากรแทบทุกครัวเรือนได้ปลูกพืชสมุนไพร และพืชกึ่งสมุนไพร ไว้ในพื้นที่บริเวณบ้าน พื้นที่ริมรั้ว ทั้งที่ตั้งใจปลูก และงอกขึ้นเองตามธรรมชาติ เช่น ผักหวาน พริก พริกไทย ขมิ้น ใบเปราะ ผักกูด มะนาว เป็นต้น

               พืชผักสมุนไพรเหล่านี้ เป็นองค์ประกอบพื้นฐานสำหรับใช้ในการปรุงอาหารของผู้คนในพื้นที่ภาคใต้ เพื่อบริโภคในชีวิตประจำวัน ทำให้การปลูกพืชเหล่านี้สามารถพบเห็นได้โดยทั่วไป บริเวณบ้านของผู้คนแถบพื้นที่เชิงเขา ทำให้ชุมชนแห่งนี้มีพื้นฐานในเรื่องทรัพยากรด้านพืชพันธุ์สมุนไพรมากที่สุดไม่เป็นรองใครในภูมิภาคนี้ และที่สำคัญการที่ชีวิตประจำวันที่อยู่ใกล้สมุนไพรยังช่วยส่งเสริมสุขภาพสร้างภูมิคุ้มกันโรคที่แข็งแรงขึ้น

                ด้วยจุดเด่นดังกล่าวในช่วงที่กระแสการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพกำลังมาแรง ประกอบกับได้รับการสนับสนุนข้อมูลความรู้และความช่วยเหลือจาก "ศูนย์วิจัยเพื่อส่งเสริมและบริหารจัดการแห่งท่องเที่ยวลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา" คณะการจัดการสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานหาดใหญ่ ที่ได้เล็งเห็นถึงโอกาสพัฒนาพื้นที่ไปสู่การท่องเที่ยว โดยเน้นจุดแข็งของท้องถิ่นที่มีอยู่เป็นต้นทุนในการต่อยอดไปสู่การท่องเที่ยวแบบสวนสมุนไพร ซึ่งสิ่งนี้นับเป็นการจุดประกายที่ดึงดูดและผลักดันให้ชาวบ้านในชุมชนทุกคนร่วมใจกันก่อตั้งกลุ่ม "สวนสังคมวนเกษตร" ขึ้นมาอย่างเป็นทางการเพื่อให้ความรู้แก่บุคคลที่สนใจ

              "ลุงจ่าย" เล่าอีกว่า ปัจุบันภายในสวนซึ่งมีพื้นที่ราว 20 ไร่ได้พัฒนาพื้นที่ปลูกพืชผักสมุนไพรทั้งหมด และสามารถเชื่อมโยงกับสวนสมุนไพรใกล้เคียงของชาวบ้าน ทำให้ทุกหลังคาเรือนไม่มีรั้วกั้นพรมแดนระหว่างสวน จึงสามารถไปมาหาสู่กันได้โดยสะดวก ดังนั้นการเข้ามาสัมผัสสวนสมุนไพรแห่งนี้ นอกจากสามารถแวะเที่ยวชมสวนลุงจ่ายแล้ว ยังสามารถสัมผัสและเรียนรู้ ศึกษา วิถีแห่งสมุนไพรไทยท้องถิ่นได้อย่างกว้างขวางกว่าที่คิด

              "วันนี้ชาวบ้านนอกจากมีรายได้จากการขายพืชที่ปลูกแล้ว ปัจจุบันได้หันมาตกแต่งสวนให้สวยงาม ด้วยหวังเพียงเป็นแหล่งรองรับการท่องเที่ยวจากผู้มาเยือน พร้อมอำนวยความสะดวกเต็มที่ทั้งการชมสวนและอิ่มอร่อยจากพืชผักชนิดไร้กังวลจากสารเคมี"

              สำหรับพื้นที่สวนสมุนไพรของลุงจ่ายสามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ สมุนไพรสำหรับปรุงอาหาร ประกอบด้วย ผักหวานช้างโขลง ใช้ปรุงแกงเลียง ลด/แก้ความดัน เบาหวาน ลดน้ำตาล ตาหมัดใช้แกงส้ม ลวกกะทิ แก้ไข้ทับฤดู ขับเลือด พาโหมต้นใช้ทำข้าวยำ แกงไตปลา แกงคั่ว ขับลมพิษในร่างกาย ช่วยเจริญอาหาร เหมียง หรือ เหลียง นำไปผัดไข่ ต้มกะทิ ช่วยบำรุงสายตา

              ชะมวง ใช้ต้มหมู ไก่ ปลา ข้าวยำ แกงส้ม ช่วยลดไขมัน

              ส่วนที่ 2 ของสวนแห่งนี้คือสวนสมุนไพรสำหรับรักษาโรค เช่น ว่านขุนแผน ต้มกินน้ำ กินราก แก้หอบ แก้กระหายน้ำ, ตาลปัดยายชีนำไปตากแห้ง แล้วต้มกินน้ำ บำรุงเลือด บำรุงร่างกาย, พลูสามง่าม (หมากหมก) นำหัวอ่อนมากินกับพลู เจริญอาหาร ชูกำลัง, สมุนแว้งนำเปลือกตากแห้ง ผสมในแกงพะโล้ ใบสดใส่แกงคั่วกลิ้ง เจริญอาหาร แก้ท้องร่วง, พญาไม้ตากแห้งต้มกินน้ำแก้โรคไต ใช้ใบกับเปลือก, จิ้งจ่ายใช้รักษาไข้มาลาเรีย และว่านกำลังอนุมานบำรุงกระดูก บำรุงเส้นเอ็น ร่างกาย แก้อัมพฤกษ์ อัมพาต

               นอกจากจะมีการปลูกพืช ผัก สมุนไพรแล้ว ชาวบ้านยังได้ปลูกไม้ผลต่างๆ ควบคู่ไปด้วย อาทิ มังคุด เงาะ ทุเรียน ลองกอง จำปาดะ ขนุน เนียง เป็นต้น เพื่อให้ต้นไม้เหล่านี้อาศัยอยู่ร่วมกัน นอกจากนี้สมุนไพรบางชนิด ก็ไม่สามารถปลูกเดี่ยวๆ ได้ต้องอาศัยพืชชนิดอื่น เพื่อเป็นร่มกำบัง และปุ๋ย จนในที่สุดสวนแห่งนี้ได้พัฒนาไปสู่ระบบวนเกษตรอย่างสมบูรณ์ ซึ่งเป็นวิถีการพึ่งพาตนเองให้มากที่สุด โดยการสร้างแหล่งอาหารไว้ในครัวเรือนอย่างยั่งยืน

              สำหรับใครที่สนใจอยากมาเที่ยวสวนสมุนไพรลุงจ่าย สามารถไปได้โดยเดินทางจากตัวเมืองพัทลุงไปตามทางหลวงหมายเลข 4 พัทลุง-ตรัง เลี้ยวขวาที่ป้อมตำรวจบ้านนาวง ไปตามเส้นทางในหมู่บ้าน ราว 2 กิโลเมตร หรือสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่โทร. 08-2429-2357 ทั้งนี้ หากอยากได้ความรู้แบบเต็มๆ แจ้งล่วงหน้าได้ก่อนเพื่อเตรียมการต้อนรับ

.....................................
(ท่องโลกเกษตร : ดับร้อนที่สวน'สังคมวนเกษตร'อาณาจักรพืชสมุนไพรเมืองลุง โดย...สุพิชฌาย์ รัตนะ )