: วิถียุติธรรม
วันอังคารที่ 31 พฤษภาคม 2554

จัดระเบียบสังคม

เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ในวงการวิถียุติธรรม แต่เป็นเรื่องที่ในครั้งหนึ่งกระทรวงมหาดไทยได้หยิบยกมาเป็นวิธีการในการรักษาความสงบเรียบร้อยในสังคม ความจริงแล้วการจัดระเบียบสังคมเป็นการรักษาความสงบเรียบร้อยด้วยการบังคับใช้กฎหมาย

โดยมองว่ากฎหมายเป็นเครื่องมือสำคัญในการทำให้สังคมมีความสงบ หากทุกคนปฏิบัติตามกฎหมายและเจ้าหน้าที่รักษากฎหมายตามหน้าที่ก็ต้องถือว่าเป็นการปกครองบ้านเมืองด้วยกฎหมายหรือนิติรัฐนั่นเอง

 ประเด็นของผมในวันนี้คือทำอย่างไรให้ชาวบ้านเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดระเบียบสังคมในเชิงรุกไม่ใช่เพียงแค่การเป็นพลเมืองที่ดีเคารพกฎหมายเท่านั้น แต่ชาวบ้านมีบทบาทเชิงรุกในการส่งเสริมให้กฎหมายมีความศักดิ์สิทธิ์

 หากทุกคนอยากเห็นกฎหมายมีความศักดิ์สิทธิ์ก็เท่ากับว่าทุกคนอยากเห็นกฎหมายมีผลในการป้องกันอาชญากรรมเพราะคนกลัวไม่กล้าทำผิด และมีผลในการลงโทษคนทำผิดกฎหมายด้วยเข้าทำนองที่ว่าต้องรับกรรมในสิ่งที่ตนทำลงไป

 การป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมเพื่อให้เกิดความสงบสุขในชุมชนจึงทำได้ด้วยชาวบ้าน ไม่ใช่เจ้าหน้าที่เท่านั้นจึงจะทำได้ แต่การที่ชาวบ้านตระหนักถึงบทบาทของตนเองในการจัดระเบียบสังคมเป็นเรื่องไม่ใช่ง่ายเพราะส่วนใหญ่มักจะเข้าใจว่าเรื่องกฎหมายเป็นเรื่องของเจ้าหน้าที่เท่านั้นชาวบ้านไม่เกี่ยว ความจริงแล้วทุกคนไม่ว่าชาวบ้านหรือเจ้าหน้าที่ต่างก็มีความสำคัญในการจัดระเบียบสังคม

 เราลองคิดดูว่าเพียงแค่จับกลุ่มกันเรียนรู้กฎหมายเบื้องต้นที่เกี่ยวข้องกับการใช้รถใช้ถนนแล้วช่วยกันดูแลกวดขันการจอดรถ การขับรถ หรือเรื่องเกี่ยวกับการดื่มแอลกอฮอล์แล้วขับรถไปบนถนนหนทางในชุมชนก็เป็นบทบาทของชาวบ้านในการจัดระเบียบสังคมที่ชัดเจน

 การพัฒนาคุณภาพชีวิตในชุมชนด้วยการช่วยกันดูแลความสะอาด ความเป็นระเบียบเรียบร้อยของถนนหนทางหรือบ้านเรือนซึ่งสามารถทำได้ด้วยการปฏิบัติตามกฎหมายท้องถิ่น ไม่ว่าจะเป็นเทศบัญญัติ หรือข้อบัญญัติ ก็แสดงถึงการบังคับใช้กฎหมายในระดับท้องถิ่นเพื่อการจัดระเบียบสังคมได้อย่างชัดเจน

 การทำความเข้าใจแนวคิดการจัดระเบียบสังคมว่าไม่ใช่เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้มีอำนาจหน้าที่ในการบังคับใช้กฎหมายเท่านั้นที่จะเป็นผู้มีหน้าที่ในการจัดระเบียบสังคม แต่ชาวบ้านก็มีหน้าที่และบทบาทในการจัดระเบียบสังคมด้วยเช่นกัน และยังเป็นการป้องกันการใช้อำนาจรัฐโดยไม่เป็นธรรมอีกด้วย

 ปัญหาการใช้อำนาจโดยมิชอบของเจ้าหน้าที่รัฐโดยอ้างการจัดระเบียบสังคมยังคงเป็นประเด็นสำคัญในยุคนี้ และเห็นว่าการส่งเสริมให้ชาวบ้านมีบทบาทในเรื่องนี้เช่นกันเพื่อเป็นการสร้างความโปร่งใสก็น่าจะเป็นทางออกที่ดี แต่การจะทำเช่นนั้นได้ชาวบ้านต้องมีอำนาจต่อรองและมีศักยภาพในการแสดงพยานหลักฐานเพื่อนำตัวผู้กระทำผิดมาลงโทษให้ได้และการเพิ่มอำนาจต่อรองให้แก่ชาวบ้านจะต้องเป็นการรวมตัวกันเป็นเครือข่ายของชาวบ้านเท่านั้น

 ความจริงใจและความตั้งใจของรัฐในการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชาวบ้านในการสร้างความสงบสุขของชุมชนด้วยการจัดระเบียบสังคมในการบังคับใช้กฎหมายเป็นปัจจัยสำคัญซึ่งต้องยอมรับว่าในปัจจุบันยังไม่มีความชัดเจนในเรื่องนี้และเห็นว่าขัดแย้งกับหลักการกระจายอำนาจตามรัฐธรรมนูญ

 ชาวบ้านมีศักยภาพในการบังคับใช้กฎหมายเพื่อพัฒนาความสงบสุขของชุมชนเช่นกัน ขอเพียงแต่มีความชัดเจนในเชิงนโยบายเท่านั้น นักเลือกตั้งจะเห็นอย่างไร บอกชาวบ้านสิครับ