ปราสาทหินพิมายเป็นศาสนสถานกลางเมืองพิมาย ตั้งอยู่ใน อ.พิมาย จ.นครราชสีมา เป็นศาสนสถานในพุทธศาสนา สร้างราว พ.ศ.1600 และเพิ่มเติมในสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ราว พ.ศ.1720

 เมืองพิมายตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำมูล จากการพบศิลปวัตถุแบบทวารวดี ทำให้เชื่อว่าบริเวณที่ตั้งของเมืองพิมายเป็นชุมชนเก่าแก่มาก่อนวัฒนธรรมเขมรจะแพร่เข้ามา

 ชื่อ “พิมาย” มาจากคำว่า “วิมาย” ในภาษาสันสกฤต หมายถึง ผู้ปราศจากมายา ปรากฏบนจารึกกรอบประตูโคปุระ (ประตูทางเข้า) ที่ปราสาทพิมาย เรียกเมืองนี้ว่า “วิมายะปุระ” แปลว่า เมืองของพระผู้ปราศจากมายา คือพระพุทธเจ้า

 ชื่อ “วิมาย” ยังมีปรากฏในจารึกปราสาทพระขรรค์ กล่าวถึง พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 โปรดให้สร้างบ้านมีไฟ (หรือธรรมศาลา คือที่พักสำหรับคนเดินทาง) ขึ้นระหว่างทางจากเมืองพระนครสู่เมือง ”วิมาย” จำนวน 17 แห่ง และในจารึกปราสาทตาพรหมระบุว่า พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 โปรดให้สร้างอโรคยศาล (หมายถึง สถานพยาบาล) ขึ้นจำนวน 102 แห่ง ในทุกๆ วิษัย (เมือง) เช่น ปราสาทตาเมือนโต๊ด ใน จ.สุรินทร์ ก็มีฐานะเป็นศาสนสถานประจำอโรคยศาล

 จากจารึกดังกล่าว รวมไปถึงจารึกอีกหลายชิ้นที่พบในปราสาทพิมาย แสดงถึงความสัมพันธ์อันใกล้ชิดของพิมายในอดีตกับวัฒนธรรมเขมร จึงมีการตัดถนนผ่านจากพระนคร (อังกอร์) ราชธานีของเขมรมายังเมืองพิมายที่อยู่ทางใต้ ซึ่งมีปราสาทอื่นๆ บนถนนสายประวัติศาสตร์นี้อีกมากที่ตั้งอยู่ในดินแดนไทย เช่น ปราสาทเมืองต่ำ จ.บุรีรัมย์ ปราสาทเขาพนมรุ้ง จ.บุรีรัมย์ กลุ่มปราสาทตาเมือน จ.สุรินทร์ ฯลฯ

 นี่คือความจริงของสัมพันธ์ไทย-เขมรเมื่อครั้งอดีตที่ควรยอมรับและเรียนรู้ร่วมกันโดยไม่ต้องผ่านการปรุงแต่งแสงสีเสียงใดๆ
         
" เรือนอินทร์ หน้าพระลาน"