ค่าห้าสี (red-shanked douc monkey) มีชื่อสามัญว่า douc langur และชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Pygathrix nemaeus มีถิ่นอาศัยในป่าดงดิบชื้นแถบอินโดจีนเท่านั้น พบมากอยู่ทางตอนกลางของประเทศเวียดนามตามรอบตะเข็บติดกับชายแดนประเทศ ส.ป.ป.ลาว รวมถึงตอนกลางของประเทศเวียดนาม และบริเวณรอยต่อของ 3 ประเทศ คือ เวียดนาม กัมพูชา และ ลาว แต่ไม่พบในแหล่งธรรมชาติของประเทศไทย แต่กระนั้นสวนสัตว์ดุสิตถือเป็นแหล่งเพาะขยายพันธุ์ค่างห้าสีที่ใหญ่ที่สุดในโลก ปัจจุบันมีค่างห้าสีอยู่ 33 ตัว

  สัตว์ชนิดนี้ถือเป็นสัตว์ป่าหายาก ใกล้สูญพันธุ์ ที่องค์กรอนุรักษ์สัตว์ป่าโลก (ไอยูซีเอ็น) จัดให้อยู่ในประเภทบัญชีแดง นั่นหมายถึงว่าเป็นสัตว์ที่ใกล้สูญพันธุ์ ห้ามซื้อขาย และไล่ จัดเป็นค่างที่สวยที่สุดในโลกอีกด้วยทั้งตัวมี 5 สี คือ ลำตัวและหัวมีสีเทา หน้าผากสีเทาดำจะออกแดงนิดๆ หนวดเครา หางและก้นสีขาว ใบหน้าสีเหลือง และขาสีน้ำตาลแดง ขนาดของค่างห้าสีตั้งแต่หัวจรดก้นหรือขนาดของลำตัวเมื่อโตเต็มวัยยาวประมาณ 55-65 ซม. หางยาวราว 55-67 ซม.

 อุปนิสัยชอบอาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูง 5-11 ตัว แต่เคยมีรายงานว่าพบจำนวนสมาชิกของค่างห้าสีนั้นอยู่รวมกันเป็นฝูงใหญ่ถึง 40 ตัว นิสัยชอบสงบ ไม่ส่งเสียงร้อง หลังกินอาหารอิ่มมักจะนอนในฝูงที่มีสมาชิกโตเต็มวัยภายในฝูง 2-3 ตัว คือจะอยู่รวมกันทั้งตัวผู้ตัวเมียและลูกๆ นิสัยที่น่ารักอยู่อย่างหนึ่งคือค่างห้าสีตัวที่โตแล้วมักจะหาอาหารหรือช่วยกันเลี้ยงค่างห้าสีวัยอ่อน หากลูกค่างห้าสีเกิดมีแม่ตาย ตัวผู้ที่เปรียบดั่งสามีจะเป็นผู้เลี้ยงแทน

 สำหรับอาหารที่ค่างห้าสีโปรดปรานคือ ใบไม้ ยอดใบไม้อ่อน และผลไม้ชนิดต่างๆ ที่มีอยู่ตามป่า นอกจากนี้ยังกินดอกไม้ เมล็ด หน่อ รวมทั้งแมลงบางชนิด แต่ค่างห้าสีพิธีพิถันในการกินอาหารพอสมควร คือก่อนกินมักจะตรวจสอบอย่างละเอียดด้วย อาทิ หากเป็นใบไม้แก่ หรือผลไม้สุกเกินไปค่างห้าสีมักจะคัดทิ้งทันที

 การสืบพันธุ์ของสัตว์ชนิดนี้ยังไม่มีข้อมูลที่แน่นอน แต่หากตัวเมียตั้งท้องแล้วจะใช้ระยะเวลาในการอุ้มท้องถึง 196 วัน จึงจะกำเนิดลูกออกมา ปัจจบันมีการรายงานว่าประชากรของค่างห้าสีในธรรมชาติเหลืออยู่น้อยมาก จนใกล้จะสูญพันธุ์ เนื่องจากการบุกรุกทำลายป่าดงดิบ ถูกไล่ล่านำมาเป็นสัตว์เลี้ยง โดยเฉพาะสงครามเวียดนาม ทำให้ค่างห้าสีมีปริมาณลดลงเป็นอย่างมาก ทำให้องค์กรอนุรักษ์สัตว์ป่าโลกจัดให้อยู่ในประเภทบัญชีแดงดังกล่าว

ดลมนัส  กาเจ