ภูมิภาค-ชุมชนเมือง : ชุมชนคนท้องถิ่น
วันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2552

ชุมชนคนจันเสนจ.นครสวรรค์

เมืองจันเสน เป็นเมืองชุมชนโบราณที่สำคัญแห่งหนึ่งของไทย ปัจจุบันตั้งอยู่ใน ต.จันเสน อ.ตาคลี จ.นครสวรรค์

 ชื่อ “จันเสน” บางท่านสันนิษฐานว่าสะกดเลือนมาจาก “จันทเสน” ในภาษาอินเดีย คำว่า “จัน” หมายถึง ต้นจัน หรืออาจเกี่ยวข้องกับชื่อบุคคล และคำว่า “เสน” เป็นภาษาบาลี หมายถึง เสนา กองทหาร หมู่ทหาร เป็นนามมงคลที่ใช้กันมาก
 สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ กล่าวไว้ว่า ตามภาษามคธ คำ “เสน” เป็นชื่อโคตร (หรือที่เราเรียกนามสกุล) มีตัวอย่างนามเนื่องด้วยสกุล “เสน” และยังมีชื่อสถานที่ต่างๆ ซึ่งน่าจะมาจากชื่อคนในสกุล "เสนะ" ของครูชาวอินเดียที่เข้ามาแต่ก่อน
 ส่วนตามตำนานเล่าว่า เมืองนี้เดิมชื่อสามแสน มีคนอยู่สามแสนคน มีบึงที่เจ้าเมืองใช้ให้คนในเมืองขุดดินคนละกำมือ เรียกว่าบึงจันเสนในปัจจุบัน เจ้าเมืองสามแสนไปสู่ขอนางผมหอมให้ลูกชายที่เมืองบ่อทอง จ.ลพบุรี พอถึงห้วยลาดน้ำยา เรือขันหมากเกิดล่ม เครื่องขันหมากลอยพัดไป กลายเป็นชื่อสถานที่ต่างๆ เช่น บ้านลาดขนมจีน เป็นต้น
 เมืองจันเสน พบร่องรอยหลักฐานการอยู่อาศัยของชุมชนมาตั้งแต่สมัยทวารวดีตอนต้น (หรือราวหลัง พ.ศ.1100) บนลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา เป็นชุมชนที่นับถือพุทธศาสนา มีพัฒนาการขึ้นมาจากชุมชนก่อนประวัติศาสตร์ยุคโลหะตอนปลาย (ราวหลัง พ.ศ.350) เป็นชุมชนที่มีการติดต่อกับอินเดีย และบ้านเมืองตามลุ่มน้ำร่วมสมัย เช่น อู่ทอง ในลุ่มแม่น้ำท่าจีน และออกแก้ว บริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง เป็นต้น
 ราว พ.ศ.1593 จันเสนได้ถูกทิ้งร้างไปเมื่อกระแสน้ำเปลี่ยนทางเดินและตื้นเขินลง ในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อการคมนาคมพัฒนาขึ้น โดยเฉพาะรถไฟ ผู้คนจากที่ต่างๆ ได้เข้ามาตั้งถิ่นฐานทำมาหากินก่อตัวเป็นชุมชนจันเสนขึ้นอีกครั้ง
 ชาวบ้านที่อพยพมาจากตอนใต้เมืองลพบุรี ได้มารวมกับคนชาวลาวโซ่ง ลาวพวน ที่ถูกกวาดต้อนเข้ามาและตกค้างอยู่ จนมีวัฒนธรรมประเพณีร่วมกันสืบเนื่องมาจนปัจจุบัน
 ชุมชนจันเสนในวันนี้ ทั้งภูมิใจในประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และมีจิตสำนึกที่จะดูแลชุมชนร่วมกัน เป็นตัวอย่างให้เราหันมาสนใจ รู้จัก และรักท้องถิ่นตนเอง!

ข่าวที่เกี่ยวข้อง