สมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระวีรกษัตริย์ ผู้ทรงกอบกู้เอกราช ของชาติไทย ผู้มีพระคุณอันประเสริฐ นอกจากทรงเป็น พระวีรกษัตริย์ นักรบที่ทรงตรากตรำพระวรกายในการสงครามกอบกู้บ้านเมือง แผ่อาณาเขต แม้วาระสุดท้ายแห่งพระชนมชีพ พระบรมเดชานุภาพ พระกฤดาภินิหาร แผ่ไพศาล ไปทั่วทุกทิศานุทิศ ทรงเป็นพุทธมามกะ และทรงมีพระราช ศรัทธามั่นคงในพระรัตนตรัย

ดังปรากฏในพระราชประวัติ ทรงประกอบพระราชกรณียกิจเกี่ยวข้อง กับพระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นศาสนา ประจำชาติไทย เป็นพื้นฐานของ ศิลปวัฒนธรรมและวิถีชีวิตอันดีงามของชาวไทย หลายพระราชกรณียกิจ ใน พระราชพงศาวดารฉบับจักรพรรดิพงศ์ กล่าวว่า

"หลังชนะศึกเมืองคัง เมื่อ พ.ศ. ๒๑๒๔ พระชันษาได้ ๒๗ ชันษา สมเด็จพระนเรศวร ได้เสด็จกลับเมืองพิษณุโลก ทรงทำการ ถวายเครื่องทรง เป็นพุทธบูชา พระชินราช พระชินสีห์เจ้า พร้อมทำการ สมโภช ๓ วัน แล้วจึงเสด็จไปเฝ้าพระราชบิดาที่กรุงศรีอยุธยา"

หรือทรงมีพระราชศรัทธาใน พระมหาเถรคันฉ่อง พระมหาเถรชาวมอญ ผู้นำ พระยาเกียรติ พระยาราม สองพระยามอญ มาสวามิภักดิ์ เมื่อทรงทราบว่า หงสาวดีคิดไม่ซื่อ จึงทรงประกาศอิสรภาพ ณ เมืองแครง เมื่อ พ.ศ. ๒๑๒๗ พระชันษาได้ ๒๙ ชันษา ใน พ.ศ. ๒๑๓๓

หลังจากเสด็จขึ้นครองราชย์สมบัติ ทรงโปรดฯ ให้ สร้างขยายพระอุโบสถวัดป่าแก้ว หรือ วัดใหญ่ชัยมงคล ในปัจจุบัน ให้กว้างใหญ่ออกไปอีก ยังปรากฏซากผนังอุโบสถเป็นประจักษ์ พยานจนทุกวันนี้ และหลังจาก ทรงชนะศึกยุทธหัตถี แก่พระมหาอุปราชาเมื่อ พ.ศ. ๒๑๓๕ พระชันษาได้ ๓๕ ชันษา ทรงโปรดให้สร้าง พระเจดีย์ยุทธหัตถี ขึ้น

และทรงมีพระราชศรัทธาใน สมเด็จพระพนรัตน์ วัดป่าแก้ว ผู้ถวายพระพรของพระราชทาน อภัยโทษให้แก่ทหารที่ตามเสด็จ พระคชาธารไม่ทันในสงครามยุทธหัตถี ทูลแนะนำ ให้ทรงพระเจดีย์ใหญ่เพื่อเป็นพระราชกุศล และเฉลิมพระเกียรติยศ ที่ทรงได้ชัยชนะอันยิ่งใหญ่ ในครั้งนั้นขึ้นที่วัดใหญ่ชัยมงคล หรือเรียกว่า ชัยมงคลเจดีย์ และเป็นตำนานแห่ง รัตนมงคล หรือ พระเครื่อง อันเป็น อุเทสิกเจดีย์ ในพระพุทธศาสนา บรรจุไว้ในพุทธเจดีย์หลายพระอาราม อาทิ

พระพิมพ์ขุนแผนเคลือบ กรุวัดใหญ่ชัยมงคล หรือ พระพิมพ์ขุนแผน กรุวัดบ้านกร่าง สุพรรณบุรี หรือ พระพิมพ์ยอดขุนพล กรุวังมะสะ พิษณุโลก เป็นต้น

เฉกเช่น ตำนาน พระพิมพ์นางพญา เมืองพิษณุโลก ที่เชื่อกันว่า พระวิสุทธิกษัตริย์ พระราชมารดา ทรงให้สถาปนาวัดนางพญาและสร้างพระพิมพ์นางพญาขึ้น เพื่อเป็นสิ่งมงคลสักการะ อันเป็นขวัญกำลังใจให้แก่ทหารหาญในสมัยนั้นด้วย

พลังศรัทธาในพระกฤดาภินิหารแห่งพระองค์ จึงทรง เป็นพระวีรกษัตริย์พระองค์แรก ที่พสกนิกรชาวไทย อัญเชิญพระนาม และ พระบรมรูป มาจัดสร้างเป็นรัตนมงคล และ สิ่งมงคลสักการะพระบรมรูปแห่งพระองค์มากที่สุด และเป็น ต้นกำเนิดแห่งตำนานสกุลพระกริ่ง ซึ่งมี พุทธศิลป์ ที่งดงามเข้มขลังศักดิ์สิทธิ์ และเฉลิมพระนามเป็นมงคลนามว่า พระกริ่งนเรศวร เมืองพิษณุโลก เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๗ และเฉลิมพระนาม ตามพระราชกรณียกิจ ตามพระราชประวัติสืบต่อมาตามลำดับ อาทิ

พระกริ่งนเรศวร เมืองเชียงใหม่ พ.ศ. ๒๕๑๒ พระกริ่งนเรศวรเผด็จศึก พิษณุโลก พ.ศ. ๒๕๒๒ พระกริ่งนเรศวร ๔๐๐ ปี พิษณุโลก พ.ศ. ๒๕๓๓ และ พระกริ่งนเรศวรพระองค์ดำ พิษณุโลก พ.ศ. ๒๕๔๒ เป็นต้น ซึ่งเป็น ศิลปวัตถุ เป็น มรดกวัฒนธรรม อันเป็นเกียรติประวัติของชาติสืบทอดมาจวบจนทุกวันนี้

งาน ๔00 ปีแห่งการสวรรคต ในระหว่างวันที่ ๑๕-๒๒ พฤษภาคมนี้ จ.พิษณุโลก ถิ่นพระราชสมภพของ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ณ พระราชวังจันทน์ เมื่อปีพุทธศักราช ๒๐๙๘ จะจัด งาน ๔๐๐ ปี แห่งการสวรรคตสมเด็จพระนเรศวรมหาราช (ขึ้น ๘ คํ่า เดือน ๖ พ.ศ. ๒๑๔๘-๒๕๔๘) เพื่อน้อม สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ และเทิดพระเกียรติในพระวีรกรรมอันยิ่งใหญ่ ตลอดจนเผยแพร่ พระเกียรติคุณ และพระกฤดาภินิหารแห่งพระองค์ ผู้ทรงกอบกู้เอกราชของชาติไทยสืบไป กิจกรรมหนึ่งในงาน ๔๐๐ ปี แห่งการสวรรคต ซึ่งประกอบด้วยพิธีสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ พิธีเทิดพระเกียรติ กิจกรรมเฉลิมพระเกียรติ และกิจกรรมเผยแพร่พระเกียรติคุณที่น่าสนใจเป็นสาระคุณ ที่น่าสนใจ มีสาระคุณค่าแก่วงการอนุรักษ์สะสมนิยมพระเครื่อง คือ นิทรรศการสุดยอดพระเครื่องเมืองพิษณุโลก ถิ่นพระราชสมภพ เป็นครั้งแรกที่ชาวพิษณุโลก ชมรมพระเครื่องพุทธชินราชพิษณุโลก ร่วมใจกันนำพระเครื่องที่บรรจุกรุตามพระอาราม ของเมืองพิษณุโลกกว่า ๒๑ กรุ อาทิ พระชินราชใบเสมา พระชินสีห์ พระศรีศาสดา พระนางพญา พระลีลาอัฏฐารส พระท่ามะปราง เงี้ยวทิ้งปืน ฯลฯ พระเครื่อง พระบูชาพระพุทธชินราช อาทิ เหรียญพระพุทธชินราช รุ่นแรก พ.ศ. ๒๔๕๗ จนถึงปัจจุบัน และพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ ๑๖ วัด ทุกรุ่น พระบรมรูปสมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระกริ่งนเรศวร ทุกรุ่นที่เมืองพิษณุโลกเคยจัดสร้างนับแต่ พ.ศ. ๒๕๐๗ ตลอดจนพระเครื่อง และเหรียญยอดนิยมของพระเถราจารย์ผู้เรืองเวทย์ของเมืองพิษณุโลก นับแต่อดีตจวบจนปัจจุบัน รวมกว่า ๔๔ รูป มาจัดแสดงด้วย ภาพถ่ายประกอบข้อมูลพื้นฐานและพระเครื่องพระบูชาของจริงกว่า ๖๐๐ พิมพ์ ตลอดจนเคล็ดลับจาก ยันต์จักรพรรดิตราธิราช ซึ่งสมเด็จพระพนรัตน์ วัดป่าแก้ว ใช้ลงตะกรุดถวายสมเด็จพระนเรศวร มาให้นักอนุรักษ์สะสมนิยมพระเครื่องและผู้สนใจ ได้ชมและศึกษา อันก่อให้เกิด ความรักความภาคภูมิใจในจิตวิญญาณแห่งความเป็นไทยร่วมกัน พร้อมจัดให้มีนิทรรศการภูมิปัญญาของช่างหล่อพระพื้นบ้านเมืองพิษณุโลก ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นเลิศในการหล่อพระพุทธชินราชจำลองได้งดงามที่สุดเป็นหนึ่งในสยาม พร้อมชุมนุมแลกเปลี่ยนพระเครื่อง วันที่ ๑๔-๑๕ พฤษภาคม และบริการตรวจสอบ พระเครื่องแท้เมืองพิษณุโลก โดยผู้เชี่ยวชาญพระเครื่องในระดับประเทศให้แก่ผู้ที่ร่วมชมนิทรรศการ อันทรงคุณค่าในครั้งนี้ พร้อมรับสุดยอดของดีเมืองพิษณุโลก คือ ล็อกเกตพระพุทธชินราช-นเรศวร ซึ่งเป็นภาพเก่าที่สวยงามมาก ภายในบรรจุมวลสารศักดิ์สิทธิ์ อาทิ ผงทองคำเปลวพระพุทธชินราช และพระบรมรูปสมเด็จพระนเรศวรมหาราช จากพระราชวังจันทน์ พระเจดีย์ยุทธหัตถี ชัยมงคล เจดีย์วัดใหญ่ชัยมงคล ผงว่านพิธีจักรพรรดิ พ.ศ. ๒๕๑๕ ผงพระนางพญาเก่า ผงก้นกรุบางขุนพรหม และผงวิเศษ ๒๕ แห่งเป็นต้น