วัดรามัญหรือวัดมอญ ปัจจุบันนี้มีอยู่ประมาณกว่า ๑๐๐ วัด ส่วนใหญ่จะตั้งอยู่ในสมุทรปราการ สมุทรสาคร ปทุมธานี นนทบุรี ราชบุรี นครปฐม และกรุงเทพมหานคร ชุมชนมอญสำคัญและเป็นที่รู้จักของคนไทยทั่วๆ ไป เช่น พระประแดง เกาะเกร็ด สามโคก ปากลัด แปดริ้ว กระทุ่มมืด

ประเพณีทำบุญวันตรุษสงกรานต์ของชาวมอญที่แตกต่างจากชาวไทย ที่เห็นได้อย่างชัดเจน คือ การแห่หงษ์ธงตะขาบ การหุงข้าวแช่ การเล่นสะบ้า รวมทั้งการกวนข้าวเหนียวแดงและกาละแม เพื่อทำบุญตักบาตรเลี้ยงพระตามประเพณีและแจกจ่ายแลกกันกินในชุมชน

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะมีความพยายามรื้อฟื้นการเล่นสะบ้าขึ้นในวัดที่มีชุมชนมอญตั้งอยู่ทุกแห่ง แต่ดูเหมือนว่าจะไม่ประสบผลสำเร็จเท่าใดนัก ด้วยเเหตุที่ว่าบ่อนสะบ้าที่ตั้งขึ้นมาในอดีตนั้น จุดประสงค์หลัก คือ เพื่อให้หนุ่มสาวพบและรู้จักกันพูดคุยกัน แต่ปัจจุบันหนุ่มสาวมีโอกาสพบกันนั้นเป็นเรื่องที่ง่ายมาก การเล่นสะบ้าจึงเป็นเพียงการสาธิตเท่านั้น

ในขณะที่มีความพยายามรื้อฟื้นประเพณีของชาวมอญมาอย่างต่อเนื่อง แต่สิ่งหนึ่งกลับตรงกันข้ามและกำลังจะสูญหายไป คือ ภาษามอญ ซึ่งเป็นเรื่องน่าเสียดายมาก ที่ไม่มีหน่วยงานใดส่งเสริม หรือสนับสนุนให้มีการเรียนรู้ภาษามอญ แม้กระทั่งที่ อ.พระประแดง จัดงานสงกรานต์ใหญ่โต แต่กลับไม่ให้ความสำคัญในเรื่องภาษา

การประกวดนางสงกรานต์และหนุ่มลอยชาย แทนที่คณะกรรมการประกวดต้องกำหนดคุณสมบัติว่า ผู้เข้าประกวดต้องพูดและตอบคำถามเป็นภาษามอญได้ แต่กลับไม่มีใครพูดถึง มุ่งแต่ความสวยงามของรูปร่างหน้าตาเพียงอย่างเดียว

ที่เกาะเกร็ด จ.นนทบุรี ผู้ที่พูดภาษามอญได้ส่วนใหญ่จะอายุ ๔๐ ปี ขึ้นไป ในชุมชนมอญอื่นๆ ก็เช่นกัน

ส่วนประเพณีหนึ่งที่ชาวรามัญยังปฏิบัติสืบเนื่องกันมาตั้งแต่โบราณ คือ ประเพณีถวายธงตะขาบ

พระวิเชียร กตปุญโญ อายุ ๕๔ ปี พรรษาที่ ๓๓ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสโมสร ต.ไทรใหญ่ อ.ไทรน้อย จ.นนทบุรี ซึ่งได้จัดประเพณีแห่ธงตะขาบทุกปี บอกว่า เมื่อถึงเทศกาลวันสงกรานต์ชาวรามัญ จะช่วยกันทำธงตะขาบแล้วนำไปแขวนไว้ที่เสาหงส์ที่วัด ธงตะขาบทำจากผ้าซึ่งมีขนาดสั้นยาว ตามขนาดเสาของแต่ละวัด มีการประดับตกแต่ง ด้วยลวดลายต่างๆ มีไม้ไผ่ที่นำมาเหลาเย็บติด ที่ผ้าเป็นช่องๆ ตลอดผืน ติดธงเล็กๆ ที่ซี่ไม้ไผ่ หัวท้ายใช้ตอกสาน เป็นรูปครึ่งวงกลมด้านล่างใช้เชือกฉีกเป็นฝอยผูกติด

คำว่า "ธง" ชาวมอญเรียกว่า "เลียะเลี่ยม" แต่ถ้าเป็นมอญ ที่มาจากพม่าจะเรียกว่า "อะแหล่ม" ซึ่งหมายถึงธงทั่วๆ ไป ส่วน "ธงตะขาบ" ชาวมอญเรียกว่า "โน่" ในขณะที่มอญพม่าจะเรียกว่า "ฮะหนู่" และคำว่า "ตะขาบ" จะเรียกว่า "ฮะกี้" ทั้งมอญไทยและมอญพม่าเรียกเหมือนกัน

ส่วนเหตุผลที่ทำธงที่มีลักษณะเป็นรูปของตัวตะขาบ พระวิเชียร บอกว่า นอกจากเพื่อเป็นเครื่องสักการะ บูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว มีความเป็นสองนัยคือ ตะขาบเป็นสัตว์ที่รักลูกมาก ยากที่สัตว์อื่นจะไปทำร้ายได้ และตะขาบเป็นสัตว์ที่มีขาจำนวนมาก ไม่ว่าจะเดินหรือจะวิ่ง ขาทั้งหมดประสานงานกันอย่างดีไม่เคยขัดขากัน ซึ่งแทนสัญลักษณ์ของความสามัคคี ชาวมอญจึงประดิษฐ์ธงรูปตะขาบขึ้นเพื่อเป็นสติเตือนใจว่า ถ้ามีความสามัคคีไม่ว่างานเล็กงานใหญ่ก็สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี นอกจากนี้ยังมีความเชื่อที่ว่าเมื่อนำธงตะขาบไปถวายที่วัดแล้วนำไปแขวน ถ้าธงตะขาบปลิวไปไกลก็จะได้รับอานิสงส์มาก

อย่างไรก็ตาม ข้อสังเกตของวัดมอญที่แตกต่างจากวัดไทย คือ เสาหงส์ เป็นเสาที่ชาวมอญสร้างขึ้นเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของวัดมอญ ส่วนพิธีกรรมทางศาสนาอื่นๆ นั้นเหมือนกันทุกประการ เว้นแต่ว่าการสวดของวัดมอญนั้นจะสวดได้ทั้ง ๒ ภาษา คือ ทั้งภาษาไทยและภาษามอญ

พระวิเชียร บอกด้วยว่า ได้เริ่มรื้อฟื้นประเพณีแห่ธงตะขาบ แห่นก และแห่ปลา ในช่วงเทศกาลสงกรานต์มาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๔๓ ช่วงแรกๆ มีชาวมอญมาร่วมงานไม่กี่ร้อยคน จากนั้นปีต่อๆ มาก็เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนกลายเป็นงานระดับอำเภอไปแล้ว โดยในปีนี้ได้จัดประเพณีแห่ธงตะขาบในวัน พุธที่ ๑๓ เมษายน เวลา ๐๙.๐๐ น. เป็นต้นไป ส่วนประเพณีการแห่นกแห่ปลานั้นจัดขึ้นในวันพฤหัสบดีที่ ๑๔ เมษายนเวลา ๐๘.๐๐ น. เป็นต้นไป

เปิงสังกรานต์ "ข้าวแช่" หรือที่ชาวรามัญเรียกว่า "เปิงสังกรานต์" นางลูกคิด ปิยะทัพ อายุ ๗๑ ปี ชาวมอญ อ.สามโคก จ.ปทุมธานี บอกว่า วิธีการหุงข้าวแช่ในสมัยโบราณเมื่อถึงฤดูกาลเก็บเกี่ยวข้าว ชาวมอญจะเลือกเฟ้นเมล็ดข้าวที่สมบูรณ์ไม่แตกหักเก็บไว้ เมื่อถึงสงกรานต์ก็จะนำข้าวที่เก็บไว้มาหุงข้าวแช่ โดยมีวิธีการดังนี้ ต้มน้ำให้เดือดก่อน จากนั้นนำข้าวมาซาวนํ้าสะอาดเทลงไป หุงจนเมล็ดข้าวสุกได้ที่ก็รินนํ้าข้าวออกให้หมด แล้วนำข้าวไปล้าง นํ้าเปล่าๆ (โบราณกล่าวว่าล้างถึง ๗ นํ้า) จนเมือกหมดไป จากนั้นนำนํ้าฝนมาต้มให้สะอาด แล้วอบด้วยเทียนหอมแยกไว้ต่างหาก เมื่อจะรับประทานก็นำข้าวที่หุงไว้มาผสมกับนํ้าที่เตรียมไว้ ใส่นํ้าแข็งลงไปพอประมาณ ลอยด้วยดอกมะลิสด เพียงเท่านี้ก็จะได้รับประทานข้าวแช่อย่างถูกหลักวิธีของชาวมอญ นอกจากนี้แล้วจะตั้งเตาหุงกลางแจ้ง และรินน้ำข้าวทิ้งกลางแจ้ง ทั้งนี้จะไม่หุงบนเตาหุ้งข้าวทุกๆ วัน คำว่า "เปิง" เป็นภาษามอญ ซึ่งแปลว่า "ข้าว" ส่วนคำว่า "สังกรานต์" ตรงกับคำว่า "สงกรานต์" ในภาษาไทยนั่นเอง แต่ถ้าเป็นภาษามอญคำว่า "สงกรานต์" คือ "อาต๊ะ" ชาวมอญบางชุมชนจะเรียกการหุงข้าวแช่ว่า "เปิงอะต๊ะ" ส่วนที่เรียกรวมกันว่า เปิงสังกรานต์ หรือ ข้าวสงกรานต์ นั้น เพราะเหตุที่ว่าจะนิยมหุงในช่วงเทศกาลสงกรานต์เท่านั้น อีกนัยหนึ่งที่เรียกว่า "ข้าวแช่" เพราะเป็นข้าวที่หุงตามวิธีการหุงของชาวรามัญแล้วนำไปแช่นํ้าในเวลารับประทาน ส่วนกับที่ใช้รับประทานกับข้าวแช่นั้นล้วนแล้วแต่ทำมาจากผักเป็นส่วนใหญ่เช่น ผัดผักกาดหวาน กะปิทอด หรือที่ทำจากเนื้อปลา เช่น ปลาหวาน ปลาป่น เป็นต้น นางลูกคิด บอกด้วยว่า ชาวมอญจะนิยมหุงข้าวแช่ในเทศกาลสงกรานต์ (เดือน ๕) ซึ่งอยู่ในฤดูร้อน โดยจะหุงนำไปถวายพระสงฆ์ในวัดใกล้บ้านของตน แล้วยังมีการนำไปตั้งบนเครื่องตั้งเพื่อเซ่นไหว้ท้าวกบิลพรหมในปีนั้นๆ อีกด้วย ตามความเชื่อที่สืบต่อกันมาที่บริเวณหน้าบ้านของตนเองโดยจะตั้งศาลขึ้นมาเอง จากนั้นก็จะนำมาแบ่งกันรับประทานในหมู่เครือญาติ อย่างไรก็ตาม ในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ระหว่างวันที่ ๑๓-๑๔ เมษายนนี้ พระครูปลัดคุณวัฒน์ หรือ หลวงพ่อสมชาย กิตฺติสาโร เจ้าอาวาสอัมพุวราราม อ.สามโคก จ.ปทุมธานี ซึ่งตั้งอยู่กลางชุมชนชาวมอญ บอกว่า ทางวัดได้ตั้งโรงทานเลี้ยงข้าวแช่ฟรีตลอดเวลา ๓ วัน สำหรับพุทธศาสนิกชนที่เดินทางมาร่วมทำบุญที่วัดตั้งแต่เวลา ๐๙.๐๐-๑๔.๐๐ น. สอบถามเส้นทางไดที่โทร. ๐-๒๙๗๙-๘๐๙๙, ๐-๒๙๗๙-๘๑๐๐ และ ๐-๑๘๓๓-๓๐๓๗

0 เรื่องและภาพ ไตรเทพ ไกรงู 0