ตำนานการสร้างวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ (วัดใหญ่) จ.พิษณุโลก ตามพงศาวดารเหนือบันทึกไว้ว่า พระเจ้าศรีธรรมไตรปิฎก เมื่อสร้างเมือพิษณุโลกแล้ว ตรัสให้สร้างวัดพระศรีรัตนมหาธาตุขึ้น มีองค์พระปรางค์สูง ๘ วา สร้างพระวิหารสี่ทิศ มีระเบียงสองรอบ แล้วโปรดให้ช่างเมืองเชลียง (สวรรคโลก) เชียงแสน และหริภุญชัย ร่วมมือกันทำพิธีเททองหล่อพระ เมื่อปีเถาะ พ.ศ. ๑๔๙๘ ได้องค์พระสำเร็จบริบูรณ์เพียง ๒ องค์คือ พระพุทธชินสีห์ และ พระศาสดา

ส่วน พระพุทธชินราช การเททองหาติดไม่ จึงได้ทำพิธีตั้งอธิษฐานใหม่ แล้วจัดการหล่ออีกครั้งหนึ่ง ปรากฏว่ามีปะขาว ผู้หนึ่งมาช่วยเททองด้วย คราวนี้ก็สำเร็จเป็นองค์พระบริบูรณ์ แล้วปะขาวนั้นก็เดินขึ้นไปทางเหนือ ถึงหมู่บ้านแห่งหนึ่งก็หายตัวไป ตามหาไม่พบ หมู่บ้านนั้นจึงได้ชื่อว่า บ้านปะขาวหาย

นี่เป็นตำนานของพระพุทธรูปที่กล่าวกันว่า สวยที่สุดในประเทศ นั่นคือ พระพุทธชินราช

นอกนี้ยังมีพระบูชาและพระเครื่อง ที่พบจากองค์พระปรางค์และ บริเวณโดยรอบอีกมากมาย ซึ่งในวันนี้จะขอ

กล่าวถึงพระเครื่องที่สำคัญของวัดนี้ ดังนี้

พระพุทธชินราชใบเสมา ถือเป็นพระเครื่องสำคัญที่สุด จัดเป็นหนึ่งในชุดเบญจภาคี พระเนื้อชินองค์หนึ่ง เป็นพระสกุลช่างอู่ทอง เข้าใจว่าสร้างในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

พุทธศิลป์ของพระพุทธชินราชใบเสมา แสดงตามแบบอย่างของพระอู่ทองหน้าแก่อย่างเห็นได้ชัด พุทธลักษณะประทับนั่งปางมารวิชัย มีซุ้มเรือนแก้วครอบองค์พระอีกทีหนึ่ง องค์พระประทับบนฐานบัวเล็บช้างแบบคว่ำหงาย ทั้งทรวดทรงของซุ้มเรือนแก้วและอาสนะ เป็นทรงแบบใบเสมาเราจึงเรียกว่า พระพุทธชินราชใบเสมา แบ่งเป็น ๓ พิมพ์หลักๆ คือ พิมพ์ใหญ่ พิมพ์กลาง และพิมพ์เล็ก พบมากเป็นเนื้อชินเงิน หลังเป็นแอ่ง หรือเป็นลายผ้า ที่พบเป็นเนื้อดิน และเนื้อสำริดก็มี

พระพุทธชินสีห์ เป็นพระเครื่องที่คู่กับพระพุทธชินราชใบเสมา แต่พบน้อยกว่ามากพิมพ์ทรง ประทับนั่งปางมารวิชัย ประทับนั่งอยู่ในซุ้มเรือนแก้ว คล้ายกับพระพุทธชินราชใบเสมา ผิดกันที่ซุ้มเรือนแก้ว ของพระพุทธชินสีห์จะมีใบระกาเป็นใบๆ สูงเด่นชัดกว่า และฐานพระเป็นแบบบัวสอง ชั้นแต่จะไม่มีเม็ดไข่ปลาคั่น ระหว่างบัวเหมือน พระพุทธชินราชใบเสมา แยกออกเป็น ๒ พิมพ์ คือพิมพ์เกศตรง และพิมพ์เกศแฉก พบมากเป็นพระเนื้อชินเงิน บางองค์มีการทาชาด (สีแดง) ด้วย

พระศาสดา เป็นพระเครื่องที่พบน้อยที่สุด ในกรุนี้ก็ว่าได้ มีขนาดเขื่องกว่าพระพุทธชินราชใบเสมา และพระพุทธชินสีห์เล็กน้อย พุทธลักษณะ โดยทั่วไปจะคล้ายกับพระพุทธชินสีห์มาก แต่พระพักตร์จะดูเคร่งขรึมกว่า มีเม็ดพระศกที่ใหญ่แบบพระศิลปะสุโขทัย หมวดตะกวน แต่ลักษณะที่สำคัญคือ เป็นพระปางมารวิชัย ประทับนั่งบนบัวแถวเดียว ไม่มีซุ้มเรือนแก้วแบบพระพุทธชินราชใบเสมา ที่พบเป็นพระเนื้อชินเงิน ตัดขอบเป็นทรงสามเหลี่ยม

พระนางพญาวัดใหญ่ เป็นพระขนาดเล็กที่นิยมอีกพิมพ์หนึ่ง ลักษณะประทับนั่งปางมารวิชัย พระหัตถ์ขวาทอดอ่อนช้อยเสมอคู่ไปกับพระชานุ (เข่า) ทรวดทรงเป็นทรงสามเหลี่ยมป่องกลางเล็กน้อย มี ๒ เนื้อ คือ เนื้อดิน และเนื้อชินเงิน

นอกจากนี้ยังพบพิมพ์ ๓ องค์เรียงติดกันเป็นรูปสามเหลี่ยมจากกรุวัดอรัญญิก อีกด้วย

พระนางวัดใหญ่ เป็นพระที่ค่อนข้างหายาก มีราคาสูงตั้งแต่สมัยก่อน ไล่เลี่ยกับพระพุทธชินราชใบเสมาเลยทีเดียว พระพิมพ์นี้พุทธคุณเด่นทางแคล้วคลาดคงกระพัน

พระยอดอัฏฐารส เป็นพระเครื่องที่ได้รับความนิยมมาก ควบคู่กับพระพุทธชินราชใบเสมา มาแต่โบราณ ขุดพบจากพระเศียรขององค์พระอัฏฐารส ซึ่งเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นยืนขนาดใหญ่ ประดิษฐานอยู่ข้าง พระปรางค์ด้านตรงข้ามกับ พระพุทธชินราช เมื่อประมาณปี ๒๔๒๐

เอกลักษณ์ของ พระยอดอัฏฐารส เป็นพระพิมพ์แบบประกบ ๒ หน้า ส่วนใหญ่ด้านหน้าจะเป็น พระปางลีลาฐานบัว ๒ ชั้น มีซุ้มล้อมรอบแบบซุ้มไข่ปลาและซุ้มเส้นลวด ด้านหลังเป็นพระประทับนั่งปางมารวิชัย อยู่ในซุ้มระฆัง มี ๓ พิมพ์ คือ พิมพ์ใหญ่ จัดว่าเป็นพิมพ์ที่นิยมสูงสุด และหาได้ยากยิ่ง พิมพ์กลาง และพิมพ์เล็ก

พระยอดอัฏฐารส เป็นพระที่สร้าง ด้วยเนื้อที่เรียกกันว่า เนื้อชินอุทุมพร หรือ เนื้อชินเขียว วรรณะสีเขียวอ่อน มีสนิมเป็นเม็ดเล็กๆ ทั่วองค์พระ ในวงการเรียกว่า สนิมไข่แมงดา และที่สำคัญในบริเวณที่เป็นส่วนนูน มักปรากฏสนิมเป็นปื้นวงๆ สีดำ ขึ้นอยู่ทั่วไป วงการพระเรียกว่า ปานดำ

พระยอดอัฏฐารส จัดได้ว่าเป็น พระเนื้อชินเขียวที่มีค่านิยมสูงสุด ในวงการนักสะสมรุ่นเก่านิยม พระยอดอัฏฐารสกันมาก ราคาเช่าหาในสมัยก่อนถือว่าสูงมาก เมื่อเทียบเท่ากับ พระสมเด็จ วัดระฆัง เลยทีเดียว (จากหนังสืออมตะพระกรุอันล้ำค่าของไทย)

ในด้านพุทธคุณ พระยอดอัฏฐารส เชื่อกันว่าเป็นสุดยอดทางด้านแคล้วคลาด คงกระพัน ปลอดภัยจากอันตรายทั้งปวง อีกทั้งยังเจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงาน

พระท่ามะปรางค์ เป็น พระเครื่องชั้นเยี่ยม อีกแบบหนึ่งของกรุนี้ เป็นพระสกุลช่างสุโขทัย สันนิษฐานว่า พระท่ามะปรางค์ คือ พระพุทธชินราช ในรูปแบบของพระเครื่องอีกแบบหนึ่ง โดยคาดว่าสร้างขึ้นพร้อมๆ กันด้วย

พุทธลักษณะของพระท่ามะปรางค์ ถ่ายทอดจาก พระพุทธชินราชโดยตรง พระเกศเป็นปิ่นยาวเล็กน้อย พองาม เม็ดพระศกแสดงไว้เป็นตาสี่เหลี่ยมงดงาม พระอาสนะเป็นฐานลายเกสรบัวแบบขีดเล็กๆ มีแนวเส้นนูนคั่นกลาง ชั้นล่างเป็นฐานบัวเล็บช้าง เป็นพระเนื้อชินเงินผิวดำสนิมตีนกาและเนื้อดิน สีแดงกล่ำงดงามมาก

นักเลงพระยุคก่อนให้ความนิยม พระท่ามะปรางค์ เทียบเท่ากับ พระนางพญา กรุวัดนางพญา เลยทีเดียว

พระอรัญญิก วัดใหญ่ พุทธลักษณะขององค์พระ ประทับนั่งปางมารวิชัย ภายใต้ซุ้มคอระฆัง ยอดคอระฆังเป็นลายซ้อนกัน ๓ ชั้น พระอาสนะเป็นบัวตุ่ม การตัดกรอบตัดตามเส้นวงนอกของพระ เป็นพิมพ์ทรงที่พบหลายกรุใน จ.พิษณุโลก แต่ที่กรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ มักพบเป็นเนื้อชินเงินผิวดำ ส่วนที่เป็นเนื้อดินจะมีความหยาบมากกว่าของกรุอื่นๆ

วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จ.พิษณุโลก ถือได้ว่าเป็นวัดที่มีทั้งพระพุทธรูปและ พระเครื่องที่เป็นสุดยอดของเมืองไทยอีกแห่งหนึ่ง แต่ในปัจจุบันพระเครื่องเหล่านี้ หาได้ยากยิ่ง จนแทบจะเป็นตำนานไปแล้ว

ดังนั้นนักสะสมพระรุ่นหลังควรจะหันมาศึกษาเอาไว้ก่อนที่ความรู้จะจางหายไปกับกาลเวลา

<< ย้อนหลัง